(10) Japan: We’re still trying

To all of you who were worried about Japan and who were kind enough to send me your wishes: thank you from the bottom of my heart.

To all of you who are worried about the situation in the nuclear power plant: I apologize profoundly.

Japan is getting better day by day, and my everyday life has more or less gone back to where it was before the earthquake. My relatives have also returned to their homes and are doing the best they can to recover and resume their everyday lives.

There is a saying in Japanese that goes something like “when you fell on the ground, you use that same ground to stand up again”. During the 20th century, the Japanese people fell on this ground quite a few times but every time we managed to stand back on our feet again.

It is said that in the collective subconscious of the Japanese people there is always the memory of the atomic bombing. Now, the new generation has another collective memory, this of the disastrous earthquake of March 11. I truly hope that the memory of the destruction will guide Japan's rebuilding and restructuring.

If you really want to help boost Japan’s morale, it’s of utmost importance to come and visit our country. And, together with the stricken areas and the people living in them and facing the huge problems they do, keep also in your mind the rest of the Japanese people who are trying to return to their normal lives and who are helping the country recover.

Once again, I truly thank you from the bottom of my heart; please continue keeping us in your thoughts.

Toyama Atsuko

(10) Ιαπωνία: προσπαθούμε ακόμα

Σε όλους εσάς που ανησυχήσατε για την Ιαπωνία και που είχατε την καλοσύνη να μου στείλετε τις ευχές σας: σας ευχαριστώ από τα βάθη της καρδιάς μου.

Σε όλους εσάς που ανησυχήσατε για την κατάσταση στο πυρηνικό εργοστάσιο: σας ζητώ ταπεινά συγνώμη.

Η Ιαπωνία επανέρχεται μέρα με την ημέρα και η καθημερινή μου ζωή έχει επιστρέψει (λίγο πολύ) εκεί που ήταν πριν τον σεισμό. Οι συγγενείς μου, έχουν κι αυτοί γυρίσει στα σπίτια τους και κάνουν ό,τι καλύτερο μπορούν για να συνέλθουν και να συνεχίσουν τη δική τους καθημερινή ζωή.

Υπάρχει ένα γνωμικό στα Ιαπωνικά που λέει, περίπου «Αν πέσεις στο έδαφος, αυτό το ίδιο έδαφος είναι που θα χρησιμοποιήσεις για να σηκωθείς ξανά». Κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα, ο ιαπωνικός λαός έπεσε σ’ αυτό το έδαφος αρκετές φορές, όμως πάντοτε κατάφερνε να σταθεί ξανά στα πόδια του.

Λέγεται ότι στο συλλογικό υποσυνείδητο του λαού μας υπάρχει πάντα η ανάμνηση των ατομικών βομβαρδισμών. Τώρα, η νέα γενιά έχει μια νέα συλλογική ανάμνηση, αυτή του καταστροφικού σεισμού της 11ης Μαρτίου. Ελπίζω στ’ αλήθεια η ανάμνηση αυτή να οδηγήσει στην ανασυγκρότηση της χώρας μας.

Αν θέλετε πραγματικά να τονώσετε το ηθικό της Ιαπωνίας, αυτό που έχει πρωταρχική σημασία είναι να έρθετε και να επισκεφθείτε τη χώρα. Και επίσης, μαζί με τις πληγείσες περιοχές και τους ανθρώπους που ζουν εκεί και τα τεράστια προβλήματα που αντιμετωπίζουν, ας κρατάτε στον νου σας και τους υπόλοιπους Ιάπωνες που προσπαθούν να επιστρέψουν στην καθημερινή τους ζωή και που βοηθούν τη χώρα να συνέλθει.

Για μια ακόμα φορά, σας ευχαριστώ από τα βάθη της καρδιάς μου. Συνεχίστε να μας σκέφτεστε.

Τογιάμα Άτσουκο

(9) ４月１０日 再び、世界中のみなさんへ

[ 地震から今日で2か月経ちました。
ご心配いただいて本当にありがとうございます。
この文章はちょうど1か月に書いたものです。]

あれから１か月経ちました。今日、３月１２日の新聞を読みなおしました。
１ヶ月間、元の生活に戻ろう、と必死だった私ですが、３月１１日の大地震を報じた新聞を読み、私たちの国に起きた災害がどれほど大きな規模だったかがもう一度胸に迫ってきました。

日本は地震が多い国です。幼稚園や小学校の頃から、地震が起きた時のために避難訓練をします。
ですが実際に大きな地震にあうことは滅多にありません。私たちは地震に慣れているわけではないのです。

私は地震が起きたとき、学校の4階で学生と一緒でした。私自身、こんな大きな地震は初めてでした。
学校は9月に新しい校舎になったばかりでした。避難路は確認していましたが、数教室に散らばっている学生を集めなくてはなりませんでした。

私たちが避難訓練で真っ先に言われるのは地震が起きたら冷静に対処すること、慌てないこと、です。
4階にいる大人は私一人でした。怖がって慌てている学生たちを1か所に集めようと呼びかけると、まだ揺れているのに、避難路を確保するために私が開けたドアから次々に非常階段を下りてしまいました。
けが人は出ませんでしたが、本当はこれはとても危ないことです。
揺れがおさまるのを待ってから、外に出なくてはいけないのです。

私は冷静でいなくてはいけない、怖がっている様子を学生に見せてはいけない、と必死で、そこまで考えが及びませんでした。

地震の翌日、家に帰った時には本当に安心したつもりでした。

親戚の無事も確認でき、海外の友人からも励まされ、日本は大丈夫だと思っていました。

電車がいつ来るかどうか、とか、計画停電なんて大したことはないと思っていました。

被災地では、辛い思いをしている人が、たくさんいる、私はご飯も食べられるし、自分の家の布団で眠れる、髪の毛も洗えるし、お風呂にも入れる、私が不安がったり、不満を言ってはいけない、とずっと思っていました。

そのうちに原子力発電所の事故のニュースを聞くのも嫌になりました。
避難所の様子を見ると知らないうちに涙が出てきます。
でも辛いとか可哀そうとか、といった感情はブロックされたように湧いてこないのです。

海外の友人がどんなに励ましてくれても、ここにいない人に分からない、と思っている自分がいました。

私には、思いきり甘えることができる人がいます。
彼の前では思いきり泣くことができます。でも彼は遠くにいます。
私が感じる状況を一生懸命理解しようとしてくれますが、ここで一緒に経験しているわけではない、という思いが強くありました。

同じように、実際に我が家を、ご家族を、自分のいた大地を目の前でなくした方がいるのにその人たちのことを考えられない自分がいることに気づき、こんなひどい人間がいていいのかと思い始めました。
阪神大震災の時には現地に今すぐに飛んで行って何かさせてもらいたい、と思ったのに、そんな気持ちすら湧いてきません。

そんなとき、彼の友人がメッセージをくれました。彼は「そのまま伝える」と言って彼にあてたメッセージをそのまま私に教えてくれました。
もし、君が伝えた方が良いと思ったら、彼女にこう伝えて欲しい。
一刻も早い復興を祈っていると。あなたにもご家族にも、ご親戚にも。
こうした祈りの言葉や僕達の想いが実際には何の助けにもならないと分かっている。
でも君がそうした方が良いと思ったら、どうか伝えてくれ。

どこかで私たちのことを考えてくれる人がいる、そのことが本当に何の助けにもならないのだろうか。
人の言葉には何の力もないのだろうか。だとしたら人の祈りや想いは何のためにあるのだろうか。
このメッセージをもらって、私は拙いけど私の経験を書こうと思いました。被災地の悲惨な状況を伝えることは出来ないけど、今、ここ、の日本を私を伝えようと思いました。

そうです、私は怖かったんです。あの時、地震の時、本当に怖かった。この子たちを守らなくては、という責任に押しつぶされそうだった。なのにすぐに平常業務に戻らなくてはいけなかった。
そのあとも揺れるたびに日本が足元から崩れていくような気持ちになったんです。
電車がいつものように動かなくて、このままずっと毎朝5時に起きなくちゃいけないんじゃないか、スーパーに行っても欲しいものが買えないんじゃないか、と不安だったんです。
ですが、被災地の人のことを考えたら、大した被害のなかった私はそんな恐怖や不安を感じてはいけないと、気持ちを抑えていたんです。

避難所の人たちからメッセージを、というテレビ番組を見ました。
「迷惑かけてごめんなさい、でも大丈夫だからって伝えてください」
「頑張るから、頑張るしかないから、頑張って」
「私たちがここにいることを忘れないで」

これほど大きな被害にあったのに「迷惑かけてごめんなさい」と言う、これが東北の人々の、日本人の国民性です。
どうぞ、ごめんなさいなんて言わないでください。みんな、あなたが頑張っていることを信じています。そして覚えています。この事実を、あなたを、私は忘れないで、生きていこうと思います。

とおやまあつこ

(9) April 10: Once again, to everybody around the world

[Two months have passed since the day of the Great Earthquake. Thank you all for your interest and your encouragement; the following was written one month ago, one month after the earthquake]

One month has passed. Today I read again the newspaper from March 12th, the day after the earthquake and my heart was filled with that day’s sentiments. Once again I realized the extent of the disaster that hit our country and the impact it had on our hearts and minds.

Japan is an earthquake-prone country. From the time our children are old enough to go to kindergarten and elementary school they participate in drills for the day an earthquake will hit. But an earthquake of a magnitude like this last one’s is rare and, even though we live with the earthquakes, we aren’t used to such big ones.

When it hit I was at the fourth floor of the school where I work, together with some of our students. It was the first time in my life that I felt something like this. Although the school was built only nine months ago and its capacity to withstand earthquakes is guaranteed, there were many times that I had to run around and gather the students who were frantically trying to find the emergency exits.

When we do earthquake drills, the first thing we are told is to remain calm and not let the tremors confuse us. That day, I was the only adult in the fourth floor so it was my duty to get all the frightened students together in one spot. According to our training, the right thing to do would have been to stay in that spot until the tremors subside and then move to an open space in an orderly fashion. My action to open the emergency exit and keep it open (since it didn’t have a door-stop) was dictated by my fear; the students took my action as a sign that they had to leave and they got out running. Although we all got out unscathed, what we did was very dangerous and truth being told, even though at the time I managed to appear calm for my students’ sake, I was worried that my training didn’t kick in; it was only the next day, when I returned home that I felt some true relief.

After hearing that my relatives were all alive and well and after receiving support and encouragement from friends abroad, I thought that Japan will be alright. I told myself that the disorder in the train system and the rolling blackouts weren’t such a serious thing. I still had my home, I had food and a futon to sleep on, I could wash my hair and take a bath so I couldn’t really complain, I thought, because up in Tohoku there were thousands of people with real problems. Without understanding it (is this what they call Post-Traumatic Stress Disorder, I wonder?) my senses started becoming numb and although I heard the news about the accident in the nuclear power plant, I didn’t really pay much attention; actually I didn’t want to hear. And when I saw the situation in the refuge shelters I just started crying, seemingly with no feeling.

I was puzzled with what was happening to me. I was beginning to worry that I had become so numb –callous even- that I couldn’t truly realize that there were thousands of people who had lost their homes, their families –even the ground they tread upon. Why didn’t I want to do something to help? When the Kobe area was hit by the big earthquake, back in 1995, my impulse was to get there as soon as I could and do something. Why didn’t I feel the same now?

It was at that time that a friend of my friend sent me a message; actually he sent it to my friend and told him “I want to tell Atsuko to hang in there and that I’m thinking of her and her family and Japan and wishing the best but I’m not sure words will mean anything to her at this time”. My friend relayed the message to me and it got me thinking: Can it be true that the wishes and the prayers of others don’t mean anything at these times? Can it be true that words don’t have any power at all? This message was the reason I decided to try and write down my thoughts and my experiences from those days; I know I’m not very good at it and I know I can’t give you an eyewitness view of what is happening up north, where the disaster hit worse but I can tell you about my life here and now. I can tell you something about Japan as I’m living it every day.

Now, while writing these words, I have come to realize that that day I was really frightened. I have come to realize that if I made it through that day, it was because the responsibility to take care of those kids (our students) was pressing; that same responsibility was the reason I had, much to my dismay, to return to my everyday schedule as soon as possible. I have come to realize that with every aftershock, I had the feeling that Japan was crumbling: I was afraid that from that day on, I’d always have to wake up one hour earlier, at 5:00, so I can catch my morning train (because of the messed-up schedules) and that every time I’d go to the super-market to shop for the things we need for our everyday life there would be shortages. Now I know, that the reason I managed to control my feelings of fear and anxiety back then, was the thought of those people in the areas where the disaster hit the hardest.

Today, I saw a TV news program where they had messages from the people up in Tohoku: “We are sorry to annoy you; please tell everybody that we are OK”. “It is hard to hang in there but we will”, “Please don’t forget all of us living here” were among the things those people said. This thing, to having been through such a huge disaster and still say “I am sorry to annoy you” is one of the characteristics of the Tohoku people; even more so, it’s one of the characteristics of the Japanese people. Please, don’t apologize. Everybody, I do believe that you still try, that you are hanging in there. And I will remember you. This reality you are going through, and every one of you, I will never forget.

Toyama Atsuko

(9) 10 Απριλίου: Για άλλη μια φορά, προς όλους τους ανθρώπους του κόσμου

[Δύο μήνες έχουν περάσει από την ημέρα του Μεγάλου Σεισμού. Σας ευχαριστώ όλους για το ενδιαφέρον και για την ενθάρρυνση. Το κείμενο που ακολουθεί, γράφτηκε πριν από ένα μήνα, ακριβώς ένα μήνα μετά από τον σεισμό]

Έχει περάσει ένας μήνας. Σήμερα, διάβασα ξανά την εφημερίδα της 12ης Μαρτίου, της ημέρας μετά τον σεισμό και αισθάνθηκα να με πλημμυρίζουν ξανά τα συναισθήματα που είχα εκείνη την ημέρα. Για μια ακόμα φορά, συνειδητοποίησα την έκταση της καταστροφής που έπληξε τη χώρα μας και τον αντίκτυπο που είχε στην καρδιά και στον νου μας.

Η Ιαπωνία είναι μια σεισμογενής χώρα. Από τη στιγμή που τα παιδιά μας πάνε στο νηπιαγωγείο και στο δημοτικό, αρχίζουν να συμμετέχουν σε ασκήσεις προετοιμασίας για την ημέρα που θα χτυπήσει ένας σεισμός. Όμως οι σεισμοί τέτοιου μεγέθους είναι σπάνιοι και παρότι ζούμε με τους σεισμούς κανείς μας δεν είναι συνηθισμένος σε τόσο μεγάλους.

Όταν έγινε ο σεισμός βρισκόμουν στον τέταρτο όροφο του σχολείου που δουλεύω, μαζί με μερικούς μαθητές μας. Ήταν η πρώτη φορά στη ζωή μου που αισθάνθηκα κάτι τέτοιο. Παρότι το σχολείο μας χτίστηκε μόλις πριν από εννιά μήνες και άρα η αντισεισμικότητά του είναι εγγυημένη, δεν ήταν λίγες οι φορές που χρειάστηκε να τρέξω δεξιά κι αριστερά για να μαζέψω τους μαθητές που είχαν πανικοβληθεί και προσπαθούσαν να βρουν τις εξόδους κινδύνου.

Όταν κάνουμε ασκήσεις ετοιμότητας για τους σεισμούς, το πρώτο πράγμα που μαθαίνουμε είναι να παραμείνουμε ήρεμοι και να μην πάθουμε σύγχυση από τις δονήσεις. Εκείνη την ημέρα, ήμουν ο μόνος ενήλικος στον τέταρτο όροφο οπότε ήταν δική μου ευθύνη να μαζέψω όλους τους φοβισμένους μαθητές σε ένα σημείο. Το σωστό (πάντα σύμφωνα με την εκπαίδευσή μας) είναι να παραμείνουμε στο σημείο αυτό μέχρι να υποχωρήσουν οι δονήσεις και στη συνέχεια να κινηθούμε ήρεμα προς κάποιον ανοιχτό χώρο. Αυτό που έκανα, δηλαδή να ανοίξω την έξοδο κινδύνου και να την κρατήσω ανοιχτή (επειδή δεν είχε φρένο), υπαγορεύτηκε από τον φόβο μου· οι μαθητές το εξέλαβαν ως σημάδι ότι έπρεπε να φύγουν και βγήκαν από το κτήριο τρέχοντας. Αν και όλοι μας καταφέραμε να βγούμε έξω σώοι και ασφαλείς, αυτό που κάναμε ήταν πολύ επικίνδυνο και για να είμαι ειλικρινής, παρότι τότε κατάφερα να διατηρήσω την ψυχραιμία μου για χάρη των μαθητών μου, με είχε ανησυχήσει πολύ το ότι η εκπαίδευσή μου δε λειτούργησε. Μόνο την επόμενη μέρα, όταν επέστρεψα στο σπίτι μου αισθάνθηκα πραγματική ανακούφιση.

Όταν έμαθα ότι οι συγγενείς μου είναι όλοι ζωντανοί και καλά και μετά από πολλά μηνύματα υποστήριξης και ενθάρρυνσης από φίλους στο εξωτερικό, σκέφτηκα ότι η Ιαπωνία θα τα καταφέρει. Είπα στον εαυτό μου ότι η ανακατωσούρα στα τρένα και οι διακοπές ρεύματος δεν ήταν κάτι τόσο τρομερό –είχα ακόμα το σπίτι μου, είχα φαγητό και ένα κρεβάτι για να κοιμηθώ, μπορούσα να κάνω μπάνιο και να λουστώ, οπότε δεν μπορούσα να παραπονιέμαι, σκεφτόμουν, επειδή επάνω στο Τοχόκου υπήρχαν χιλιάδες άνθρωποι με πραγματικά προβλήματα. Χωρίς να το καταλάβω (αυτό είναι που λένε μετατραυματικό στρες, άραγε;) οι αισθήσεις μου άρχισαν να μουδιάζουν και παρότι άκουσα τις ειδήσεις για το ατύχημα στο πυρηνικό εργοστάσιο, δεν έδωσα ιδιαίτερη σημασία· για την ακρίβεια δεν ήθελα να τις ακούσω. Και όταν είδα την κατάσταση στα καταφύγια των σεισμοπαθών/πλημμυροπαθών, άρχισα να κλαίω και πάλι χωρίς να αισθάνομαι τίποτα.

Είχα μπερδευτεί μ’ αυτό που μου συνέβαινε. Είχα αρχίσει να ανησυχώ ότι είχα γίνει τόσο απαθής, σχεδόν αδιάφορη, που δεν μπορούσα πραγματικά να αντιληφθώ ότι υπήρχαν χιλιάδες άνθρωποι που είχαν χάσει τα σπίτια τους, τις οικογένειές τους και ακόμα και το ίδιο το έδαφος κάτω απ’ τα πόδια τους. Γιατί δεν ήθελα να κάνω κάτι για να βοηθήσω; Όταν έγινε ο μεγάλος σεισμός του Κόμπε το 1995, η πρώτη μου παρόρμηση ήταν να πάω εκεί όσο πιο γρήγορα μπορώ και να κάνω κάτι. Γιατί τώρα δεν αισθανόμουν το ίδιο;

Εκείνη ακριβώς τη στιγμή, έλαβα ένα μήνυμα από έναν φίλο φίλου –στην πραγματικότητα αυτός το έστειλε στον φίλο μου λέγοντας «Θέλω να πω στην Άτσουκο ‘κουράγιο’ και ότι τη σκέφτομαι κι εκείνη και την οικογένειά της και όλη την Ιαπωνία και ότι της εύχομαι ό,τι καλύτερο, όμως δεν είμαι σίγουρος ότι τα λόγια έχουν καμιά αξία τέτοιες στιγμές». Ο φίλος μου, μου μετέφερε το μήνυμα και το πρώτο πράγμα που σκέφτηκα ήταν: Πράγματι, οι ευχές και οι προσευχές των άλλων δεν έχουν καμιά αξία; Δηλαδή τα λόγια δεν έχουν καμιά δύναμη;

Το μήνυμα αυτό, ήταν ο λόγος που αποφάσισα να καθίσω και να γράψω τις σκέψεις μου και τις εμπειρίες μου από εκείνες τις ημέρες. Το ξέρω ότι δεν είμαι πολύ καλή στο γράψιμο και το ξέρω ότι δεν μπορώ να σας πω από πρώτο χέρι τι γίνεται επάνω, στα βόρεια, εκεί που έγιναν οι μεγάλες καταστροφές, όμως μπορώ να σας πω κάτι για τη ζωή μου εδώ και τώρα. Μπορώ να σας πω κάτι για την Ιαπωνία όπως τη ζω κάθε μέρα.

Τώρα, καθώς γράφω τα λόγια αυτά, συνειδητοποιώ ότι εκείνη την ημέρα είχα τρομάξει πραγματικά. Συνειδητοποιώ ότι αν τα κατάφερα να βγάλω την ημέρα, ήταν λόγω της πιεστικής ευθύνης που είχα απέναντι στα παιδιά, τους μαθητές μας· η ίδια ευθύνη όταν που αναγκάστηκα, με πολλή δυσκολία, να επιστρέψω στο καθημερινό μου πρόγραμμα όσο πιο σύντομα γινόταν. Συνειδητοποιώ, ότι με κάθε μετασεισμό αισθανόμουν ότι η Ιαπωνία καταρρέει: φοβόμουν ότι στο εξής θα έπρεπε πάντα να ξυπνάω μια ώρα νωρίτερα, από τις 5:00 για να προλάβω το πρωινό μου τρένο (λόγω των προβλημάτων με τα δρομολόγια) και ότι κάθε φορά που θα πήγαινα στο σούπερ-μάρκετ για να αγοράσω τα αναγκαία για την καθημερινή μας ζωή θα έβλεπα ελλείψεις. Τώρα πια ξέρω ότι αυτό που με έκανε να αντέξω και να ελέγξω τα συναισθήματα του φόβου και του άγχους εκείνων των ημερών ήταν η σκέψη των ανθρώπων που ζούσαν στις περιοχές που έπληξε χειρότερα η καταστροφή.

Σήμερα, είδα στην τηλεόραση ένα πρόγραμμα το οποίο έδειχνε μηνύματα από τους ανθρώπους στο Τοχόκου: «Συγνώμη που σας ενοχλούμε –πείτε σε όλους ότι είμαστε καλά», «Είναι δύσκολο να αντέξουμε αλλά θα τα καταφέρουμε», «Σας παρακαλούμε, μη μας ξεχάσετε όλους εμάς που ζούμε εδώ» –κάπως έτσι ήταν τα μηνύματά τους. Αυτό το πράγμα, το να έχεις περάσει μια τέτοια συμφορά και παρόλα αυτά να λες «Συγνώμη που σε ενοχλώ» είναι χαρακτηριστικό των ανθρώπων του Τοχόκου· θα ‘λεγα ότι είναι χαρακτηριστικό του ιαπωνικού λαού. Σας παρακαλώ, μη ζητάτε συγνώμη. Το πιστεύω ότι προσπαθείτε ακόμα. Το πιστεύω ότι θα τα καταφέρετε. Και θα σας θυμάμαι. Δεν πρόκειται να ξεχάσω ποτέ ούτε την πραγματικότητα που ζείτε, ούτε κανέναν από εσάς.

Τογιάμα Άτσουκο

(8) Asakusa?

I had only been in Tokyo for three days and I had spent the best part of all three of them in the Kodokan, offering moral support to my friend Yannis who was attending a judo kata seminar. Not that I could do much else; seasoned flier I was not (actually, flying still scares me speechless) and the twelve hours over Asia had taken quite a toll on my inner (and outer) balance. The weather didn’t help either: this was late July and anyone who has ever been in Tokyo this season knows very well that it is probably the worst summer you can get outside the Tropics.

Still, the fourth afternoon promised to be different and interesting since a Japanese friend of our judo teacher in Greece, a middle-aged judo teacher from Saitama was coming to Tokyo and take us to see something “really Japanese” i.e. the fireworks festival at the Sumida River. And, according to him (who was supposed to know since he was the native), the best place to see the fireworks from was Asakusa.

I knew Asakusa well; or to be precise I knew “of” Asakusa. One of my favorite authors on Japan and the elder statesman of the Japan-based expatriates, Donald Richie, has written extensively about the area, often to disparage it as a shell of its old self; that’s the problem with people like Richie: they’ve lived so long in Tokyo that they can actually say “Asakusa isn’t what it used to be” and this can really mean something. Anyway, thanks to Richie (who, to be fair, has also written one of the most moving paragraphs I’ve read about the area in his Japan Journals –but more on that later) Asakusa had always been one of the reasons I wanted to go to Tokyo.

It wasn’t just Richie either. Edward Seidensticker’s superb two-volume history/travelogue of Tokyo (Low City, High City and Tokyo Rising), Kawabata Yasunari’s The Scarlet Gang of Asakusa, Sawamura Sadako’s My Asakusa and everything I could get my hands on about Yoshiwara, the legendary entertainment quarter of Edo and pre-war Tokyo had pretty much wetted my appetite so as soon as I heard that the rendezvous was in Asakusa I braced myself for an interesting afternoon/evening.

Boy was I wrong! Besides the Yoshiwara not being in Asakusa (minor mistake, easily explained considering that I had never been in Tokyo before), the thing was beyond interesting; it bordered on mystical and I’m saying this with all the aplomb I have mustered after almost a decade of Soto Zen wall gazing, and over two decades of both martial arts and professional journalism; what I mean to say is that I rarely use words like “mystical” and usually make fun of people who do. But this was something else and I knew it as soon as we took the Yamanote Line train to get to Ueno.

We were staying in Shinjuku back then, and our daily commute was to take the Oedo Line train from Tochomae Sta. and get off to Kasuga which is the station closer to the Kodokan (remember: we were only three days in Tokyo so we were just learning how to use the behemoth that is the city’s railroad/subway network). Since all we did was move from Shinjuku to Bunkyo and back, we had become pretty certain that 49,999995% of Tokyo’s population (male and female) is wearing dark suits and white shirts, carrying briefcases and working (and probably living) in high-rises and 49,999995% were trendy boys and girls wearing practically anything –the remaining 0,00001% was old ladies in kimono. We had seen two of them.

Even from Shinjuku Sta., though, things started looking weird. Instead of the usual trendy crowd which we expected to see (this was Saturday afternoon so the absence of the dark-suit crowd seemed natural) there was an alarming abundance of kimonoed men and women of all ages. And these were not the old-ladies’ somber style of kimono; these were summer yukata with colors and patterns that made my eyes hurt –not an easy feat in Tokyo and especially Shinjuku were pretty much everything is bright and colored (and usually both).

We took the train wondering what was going on and while it continued its looping orbit towards Ueno our puzzlement was growing exponentially –in direct proportion to the growing numbers of yukata-clad people. Then we changed trains at Ueno and things got even weirder since most of the (now enormous) yukata’d crowd got off with us and took the Ginza Line train. By now, we were pretty sure that all these people were going to the same place we were, so we figured out that there must be some costume event related to the fireworks; pretty soon we were about to find out that we were correct in that assumption. Well, sort of.

The moment it truly hit me was after we climbed the stairs of Asakusa station and went out in Kaminarimon Dori, the main street leading to the Sensoji Temple, Asakusa’s hub and one of Tokyo’s most famous tourist destinations. On one side there was the Sumida River with Philip Stark’s Asahi building and the “golden turd” on top. And on the other, bathed in the setting sun was the emblematic gate with the huge red paper lantern, the jinrikisha and the hundreds (actually, thousands) of people in yukata flooding the streets. No high-rises here either; just normal sized buildings with normal stores and normal people –if people wearing happi and jinbei coats and samue overalls and having tenugui towels wrapped around their heads are normal.

This was another Tokyo. This was a place where people came to do real things: walk around, shop, eat, drink, sit down and see the fireworks, sing, hold hands, flirt and chat. And they did them in a place not so different than it was 100 years ago. Of course Richie is probably right: there is a strong touristy flavor in Asakusa now and in a normal day it is almost tangible. But on the day of the fireworks festival (or of any other festival from the numerous held in the area each year), the place vibrates differently; it’s still 21st century Tokyo but it’s more than that. There, under the blinding sunlight and in the phantasmagoria of colors, the deafening polyphony of sounds and the cornucopia of smells, if you squint just so, you might be able to catch a glimpse of things centuries old. In such days, Edo reclaims its shitamachi, it’s old downtown from the tourists and its sons and daughters, the people who built modern Tokyo roam the streets, raw and brusque and real. This was not “interesting”; it was a step into another world.

(8) Ασακούσα;

Είχα μόλις τρεις μέρες στο Τόκιο και τις είχα περάσει σχεδόν ολόκληρες στο Κόντοκαν, υποστηρίζοντας ηθικά τον φίλο μου τον Γιάννη που παρακολουθούσε εκεί ένα σεμινάριο για τα κάτα του τζούντο. Όχι ότι μπορούσα να κάνω και τίποτα πολύ περισσότερο· ήμουν ακριβώς το αντίθετο από αυτό που θα αποκαλούσε κανείς «έμπειρος στις πτήσεις» (στην πραγματικότητα, το να πετάω με τρομάζει ακόμα απίστευτα) και οι δώδεκα ώρες πάνω από την Ασία με είχαν τσακίσει τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά. Ο δε καιρός, έκανε τα πράγματα χειρότερα –ήταν τέλος Ιουλίου και όποιος έχει βρεθεί ποτέ στο Τόκιο τέτοια εποχή ξέρει ότι είναι πιθανότατα το χειρότερο καλοκαίρι που μπορείς να περάσεις εκτός των Τροπικών.

Παρόλα αυτά, το τέταρτό μας απόγευμα προοιωνιζόταν διαφορετικό και ενδιαφέρον: ένας Ιάπωνας φίλος του δασκάλου μας του τζούντο, ένας μεσήλικας, επίσης δάσκαλος του τζούντο από τη Σαϊτάμα, θα κατέβαινε στο Τόκιο και θα μας πήγαινε να δούμε κάτι «πραγματικά ιαπωνικό» –μια εκδήλωση με πυροτεχνήματα στον ποταμό Σουμίντα. Και, κατά την άποψή του (και υποτίθεται ότι ήξερε, καθότι ντόπιος), το καλύτερο μέρος για να δούμε τα πυροτεχνήματα ήταν η Ασακούσα.

Την ήξερα καλά την Ασακούσα –για την ακρίβεια, ήξερα καλά τι ήταν. Ένας από τους αγαπημένους μου συγγραφείς σε θέματα σχετικά με την Ιαπωνία και Νέστορας των εκπατρισμένων στη χώρα, ο Ντόναλντ Ρίτσι, έχει γράψει πολλά για την περιοχή, ενίοτε υποτιμητικά καθώς κατά τη γνώμη του δεν είναι πια παρά σκιά του παλιού της εαυτού –αυτό είναι το πρόβλημα με ανθρώπους όπως ο Ρίτσι: έχουν ζήσει στο Τόκιο τόσα πολλά χρόνια που όταν λένε «η Ασακούσα δεν είναι αυτό που ήταν» οφείλεις να δώσεις προσοχή. Όπως και να ‘χει, χάρη στον Ρίτσι (ο οποίος, για να είμαστε δίκαιοι, έχει επίσης γράψει στο Japan Journals του μια από τις πιο συγκινητικές παραγράφους που έχω διαβάσει ποτέ για την Ασακούσα –περισσότερα γι αυτό, παρακάτω) η Ασακούσα ήταν πάντοτε ένας από τους λόγους που ήθελα να πάω στο Τόκιο.

Δεν ήταν μόνο ο Ρίτσι, δε. Το εξαιρετικό δίτομο ιστορικό/ταξιδιωτικό έργο του Έντουαρντ Σαϊντενστίκερ, Low City, High City και Tokyo Rising, το The Scarlet Gang of Asakusa του Καουαμπάτα Γιασουνάρι, το My Asakusa της Σαουαμούρα Σαντάκο και οτιδήποτε είχα καταφέρει να βρω σχετικά με τη Γιοσιουάρα, τη θρυλική περιοχή «ψυχαγωγίας» του Έντο και του προπολεμικού Τόκιο μου είχαν ανοίξει για καλά την όρεξη, οπότε μόλις άκουσα ότι το ραντεβού μας ήταν στην Ασακούσα, προετοιμάστηκε για ένα ενδιαφέρον απόγευμα/βράδυ.

Και βεβαίως έκανα λάθος! Πέρα από το ότι η Γιοσιουάρα δεν είναι στην Ασακούσα (πταίσμα που μπορεί εύκολα να αποδοθεί στο ότι δεν είχα ξαναβρεθεί στο Τόκιο), η βραδιά ήταν πολύ πέρα από ενδιαφέρουσα –ήταν στα όρια της μεταφυσικής εμπειρίας και το λέω αυτό με όλη την ψυχραιμία που έχω αποκομίσει μετά από σχεδόν μια δεκαετία τοιχοσκόπησης αλά Σότο Ζεν και μετά από πάνω από δύο δεκαετίες πολεμικών τεχνών και επαγγελματικής δημοσιογραφίας. Θέλω να πω, σπάνια χρησιμοποιώ λέξεις όπως «μεταφυσική εμπειρία» και συνήθως κοροϊδεύω αυτούς που το κάνουν, όμως στην προκειμένη περίπτωση τα πράγματα αποδείχθηκαν εντελώς διαφορετικά και το κατάλαβα μόλις πήραμε το τρένο της γραμμής Γιαμανότε για να πάμε στο Ουένο.

Με τον Γιάννη μέναμε στο Σιντζούκου και καθημερινά ακολουθούσαμε ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα: παίρναμε το τρένο της γραμμής Οέντο από τον σταθμό του Τοτσόμαε και κατεβαίναμε στον σταθμό Κάσουγκα, τον σταθμό που βρίσκεται πιο κοντά στο Κόντοκαν (υπενθυμίζω: είχαμε μόλις τρεις μέρες στο Τόκιο και δεν είχαμε προλάβει να εξοικειωθούμε με το μεγαθήριο που λέγεται δίκτυο τρένων και μετρό της πόλης). Καθώς η διαδρομή μας ήταν από το Σιντζούκου στο Μπούνκιο και πίσω, είχαμε σχεδόν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το 49,999995% του πληθυσμού του Τόκιο φορούσε σκούρα κοστούμια (ή ταγέρ), λευκά πουκάμισα, κρατούσε χαρτοφύλακες και δούλευε (και πιθανότατα έμενε) σε ουρανοξύστες και το άλλο 49,999995% ήταν τρέντι αγόρια και κορίτσια που φορούσαν ό,τι έβρισκαν μπροστά τους. Το υπόλοιπο 0,00001% ήταν ηλικιωμένες κυρίες με κιμονό –είχαμε δει δύο τέτοιες.

Ήδη από τον σταθμό του Σιντζούκου, ωστόσο, τα πράγματα άρχισαν να δείχνουν κάπως περίεργα. Αντί για τα συνηθισμένα τρέντι πλήθη που περιμέναμε να δούμε (ήταν Σάββατο απόγευμα, οπότε θεωρήσαμε δικαιολογημένη την απουσία των χιλιάδων κοστουμιών και ταγέρ), υπήρχε μια κάπως ανησυχητική πληθώρα ανθρώπων με κιμονό –αντρών και γυναικών κάθε ηλικίας. Και τα κιμονό εδώ δεν ήταν τα σοβαρά κιμονό των ηλικιωμένων κυριών, αλλά καλοκαιρινές γιουκάτα με χρώματα και σχέδια που σου έβγαζαν τα μάτια, κάτι όχι πολύ εύκολο στο Τόκιο και ειδικά στο Σιντζούκου όπου σχεδόν τα πάντα είναι λαμπερά και χρωματιστά (και συνήθως και τα δύο).

Πήραμε το τρένο διερωτώμενοι τι συνέβαινε και σε όλη τη διάρκεια της κυκλικής του τροχιάς προς το Ουένο η απορία μας μεγάλωνε όλο και περισσότερο, σε ευθεία αναλογία με τον αριθμό του γιουκατο-φορεμένου πλήθους. Όταν αλλάξαμε τρένο στο Ουένο και είδαμε ότι σχεδόν όλοι αυτοί οι άνθρωποι (που πλέον είχαν γίνει πάρα πολλοί) μπήκαν μαζί μας στο τρένο της γραμμής Γκίνζα, καταλάβαμε ότι πήγαιναν κι αυτοί εκεί που πηγαίναμε κι εμείς και φανταστήκαμε ότι θα πρέπει να υπάρχει κάποια εκδήλωση μεταμφιεσμένων που έχει κάποια σχέση με τα πυροτεχνήματα. Και τελικά είχαμε δίκιο. Περίπου.

Η στιγμή που έχει χαραχτεί στη μνήμη μου, ήταν μόλις ανεβήκαμε τις σκάλες του σταθμού της Ασακούσα και βγήκαμε στη λεωφόρο Καμιναριμόν, τον μεγάλο δρόμο που οδηγεί στον ναό Σενσότζι, το κέντρο της Ασακούσα και έναν από τους πιο γνωστούς τουριστικούς προορισμούς του Τόκιο. Από τη μια πλευρά ήταν ο ποταμός Σουμίντα με το κτήριο της Ασάχι (σχεδιασμένο από τον Φίλιπ Σταρκ και με μια «χρυσή κουράδα» στην κορυφή). Και από την άλλη, λουσμένη στο ως του ήλιου που έδυε, η πύλη-σύμβολο με το γιγάντιο κόκκινο φανάρι, τα ρίκσο και τις εκατοντάδες (μάλλον χιλιάδες) ανθρώπων με τις γιουκάτα να πλημμυρίζουν τους δρόμους. ΚΙ εδώ δεν υπήρχαν ουρανοξύστες αλλά κανονικά κτήρια με κανονικά μαγαζιά και με κανονικούς ανθρώπους –αν θεωρήσουμε κανονικούς ανθρώπους με σακάκια χάπι και τζινμπέι, φόρμες σαμούε και με μαντήλια τενουγκούι τυλιγμένα στα κεφάλια τους.

Αυτό ήταν ένα διαφορετικό Τόκιο. Ήταν ένα μέρος που οι άνθρωποι έρχονταν για να κάνουν αληθινά πράγματα: να κάνουν βόλτα, να ψωνίσουν, να φάνε, να πιουν, να κάτσουν κάτω και να δουν τα πυροτεχνήματα, να τραγουδήσουν να πιαστούν χεράκι-χεράκι, να φλερτάρουν και να φλυαρήσουν. Και τα έκαναν σ’ ένα μέρος όχι και τόσο διαφορετικό από όπως ήταν πριν από εκατό χρόνια. Φυσικά ο Ρίτσι έχει μάλλον δίκιο: η Ασακούσα έχει μια γεύση τουρισμού που στις κανονικές της μέρες είναι σχεδόν χειροπιαστή. Όμως την ημέρα των πυροτεχνημάτων (ή οποιασδήποτε άλλης γιορτής από τις αμέτρητες που γίνονται στην περιοχή κάθε χρόνο), ο τόπος δονείται διαφορετικά· είναι ακόμα το Τόκιο του 21ου αιώνα αλλά είναι και κάτι παραπάνω.

Εκεί, κάτω από το εκτυφλωτικό φως του ήλιου και μέσα στη φαντασμαγορία των χρωμάτων και την εκκωφαντική πολυφωνία των ήχων και των μυρωδιών, αν μισοκλείσεις μάτια σου ακριβώς όσο πρέπει, ίσως καταφέρεις να δεις φευγαλέα, πράγματα ηλικίας πολλών αιώνων. Στις μέρες αυτές, το Έντο παίρνει πίσω το σιταμάτσι, το παλιό του κέντρο από τους τουρίστες, και οι γιοι και οι κόρες του, οι άνθρωποι που έχτισαν το σύγχρονο Τόκιο ξεχύνονται στους δρόμους, πραγματικοί, ζωντανοί και ατόφιοι. Δεν ήταν κάτι «ενδιαφέρον» –ήταν ένα πέρασμα σε έναν άλλο κόσμο.

(7) 3月21日 うつくしま福島

母の生まれた家（いわき市）

私の母は福島県いわき市の出身です。親戚が宮城県と福島県にいます。

宮城県気仙沼市には従姉が住んでいます。
その従姉は津波で家をさらわれ、娘たちと避難所にいます。
従姉の旦那さんは仕事中でした。ずっと行方不明でしたが、地震から4日後、他の避難所に無事にいることが分かりました。

いわき市にいる母の姉は一人暮らしです。近くに住む娘の家が地震で崩れ、避難所に入りましたが今は福井県にいる娘のところにいます。

母の生まれた家には兄である伯父が住んでいます。家はいわきの海の近くでしたが、津波の被害は受けませんでした。でも現在は、放射能の影響を避けるため、新潟の孫のところにいます。伯父は自分の家以外では眠れないので、家に帰りたがっています。

伯父と同居している息子（私の従兄）はＪＲ東北で車掌をしています。地震の時は勤務が終わって、電車で帰る途中でした。電車が途中で止まったのが、海の近くだったので、大急ぎで乗客と避難し、そのあとヒッチハイクで家まで帰りました。

その娘は海の近くの病院で働いていました。津波が来るのが窓から見え、必死で逃げたそうです。病院は壊滅的状態で彼女は今、茨城に避難しています。

従兄の息子のところには2月に男の子が生まれたばかりでした。奥さんが出産のため実家にいたので、彼は地震の時、一人で家にいました。逃げようとして車に向かった時、駐車場の地面が目の前で割れたそうです。
彼は今、奥さんの両親と一緒に私の家の近くに避難しています。
「地震と津波だけだったら、頑張れたけど、原発の事故が起きたから逃げてきました。私たちはいいけど、こんなに小さい体に放射能を浴びたら、どうなっちゃうんだろうって、毎日、毎日、不安になる一方だったから…」とお嫁さんは赤ちゃんを見ながら話しました。

伯父が今、身を寄せている孫は福島の原発で働いていました。おととし、問題が起きた柏崎の原発を応援するため転勤になりました。今回も「応援に行かなくちゃいけないだろう」と覚悟を決め、3月20日から福島の原発で仕事をしています。

私の親戚は皆無事でした。でも今はそれぞれに家を離れています。いつ戻れるか、分かりません。戻れたとしても、今年は田植えも出来ないでしょう。

私は小学生の頃、毎年、夏休みを伯父の家で過ごしました。
福島がこんな風に世界で有名になってしまい、とてもつらいです。
でも、もう一度、伯父の田んぼで蛍を追いかけたり、カエルを捕まえられる日が来ると信じています。

とおやまあつこ

(7) March 21: Beautiful Fukushima

My mother's home in Iwaki

Since my mother comes from the city of Iwaki in Fukushima Prefecture, I have relatives living in Fukushima and Miyagi Prefectures (they are adjacent). A cousin of mine lives in the city of Kesennuma in Miyagi Prefecture and her house was swept by the tsunami. Now, she lives with her daughter at one of the shelters. Her husband was at work at the time the tsunami hit and in the beginning he was unaccounted for; luckily he was found four days later living at another shelter.

My mother’s older sister still lives alone in Iwaki. She has a daughter who lives nearby but her house collapsed after the earthquake so she stayed first at a shelter and then went to her other daughter’s house in Fukui Prefecture.

The house where my mother was born still exists; her older brother (my uncle) lives there. Although it is near the seashore, it wasn’t damaged by the tsunami but because of the possibility of radiation exposure, he had to leave Iwaki and go to his grandson who lives in the city of Niigata. He wants to return to Iwaki though, since he always had a problem sleeping anywhere else but in his home.

This uncle has a son (my cousin) who is living with him. He is a conductor for the Japan Railroad company’s Tohoku section. When the earthquake hit, he had finished his shift and was in the train, returning to his home. Since the train stopped and since he was close to the sea he run to the nearest shelter and after the tsunami passed he hitch-hiked back to his place.

This cousin’s daughter was working at a hospital which is near the seashore. She told us that she saw the tsunami approaching from the hospital’s window and she tried frantically to escape. The hospital was completely ruined so now she is staying at a shelter in Ibaraki Prefecture.

This same cousin has a grandson who is about two months old. The baby’s mother had gone to her parents’ home for the childbirth so my cousin’s son (the baby’s father) was alone when the earthquake hit. He went out to take his car and try to escape and at exactly that moment he saw the parking lot’s ground being torn apart by the tremor. Now, the couple with their baby (and with both the girl’s parents) has found shelter at a house in the city where I live; actually they are quite close to our house. “If it was only the earthquake and the tsunami, I would have hanged on” she told us when we went to see the baby. “After the accident in the nuclear power plant, though, I had to leave. It is not a problem for us –we will be OK. But I was very scared of the idea that the baby could be exposed to radiation day in and day out for, who knows, how long”.

I mentioned before that my uncle is been living with his grandson. This grandson, used to work at the Fukushima nuclear power plant. The year before the last, there was a problem at the Kashiwazaki nuclear power plant so he was transferred there to help with the repairs. Now, he has decided to return to his old post. “I think I’ll have to go back and help” he told us; since March 20 he is been working again at the distressed power plant in Fukushima.

All of my relatives escaped from this disaster unharmed. But all of them had to leave their homes. They don’t know when they will be able to return; and even if they return, they will probably not be able to plant rice in their paddies this year.

When I was an elementary school pupil, I used to spend all my summers in Fukushima, at my uncle’s home. It breaks my heart to see that the whole world has already connected Fukushima with this terrible thing that happened in the power plant. Still, I believe the day will come when I will again be able to chase fireflies and catch frogs at my uncle’s rice paddy. Like I used to…

Toyama Atsuko

(7) 21 Μαρτίου: Όμορφη Φουκουσίμα

Το σπίτι της μητέρας μου στο Ιουάκι

Η μητέρα μου κατάγεται από την πόλη Ιουάκι στην Επαρχία Φουκουσίμα και έχω συγγενείς που ζουν τόσο εκεί, όσο και στη διπλανή επαρχία, την Επαρχία Μιγιάγκι. Μια ξαδέρφη μου ζει στην πόλη Κεσενούμα, στην Επαρχία Μιγιάγκι και το σπίτι της παρασύρθηκε από το τσουνάμι· τώρα μένει με την κόρη της σε ένα από τα καταφύγια της περιοχής. Ο σύζυγός της ήταν στη δουλειά του την ώρα που χτύπησε το τσουνάμι και στην αρχή ήταν αγνοούμενος –ευτυχώς, βρέθηκε σώος τέσσερις μέρες αργότερα σε κάποιο άλλο καταφύγιο.

Η μεγάλη αδερφή της μητέρας μου, ζει ακόμα μόνη της στο Ιουάκι. Έχει μια κόρη που ζει κοντά της, όμως το σπίτι της κόρης αυτής κατέρρευσε μετά τον σεισμό οπότε η θεία μου πήγε πρώτα να μείνει σε κάποιο καταφύγιο και στη συνέχεια μετακόμισε στο σπίτι της άλλης της κόρης, στην Επαρχία Φουκούι.

Το σπίτι στο οποίο γεννήθηκε η μητέρα μου υπάρχει ακόμα –μένει εκεί ο μεγάλος της αδελφός, ο θείος μου. Αν και το σπίτι αυτό είναι κοντά στην παραλία, δεν καταστράφηκε από το τσουνάμι, όμως εξαιτίας της πιθανής μόλυνσης από ραδιενέργεια, ο θείος μου αναγκάστηκε να φύγει από το Ιουάκι και να πάει στον εγγονό του που μένει στην πόλη Νιιγκάτα. Παρόλα αυτά, θέλει να επιστρέψει στο Ιουάκι καθώς είχε πάντα πρόβλημα να κοιμηθεί οπουδήποτε αλλού εκτός από το σπίτι του.

Ο θείος μου αυτός έχει έναν γιο (τον ξάδερφό μου) ο οποίος ζει μαζί του. Είναι εισπράκτορας στα τρένα της εταιρείας Japan Railroad και συγκεκριμένα στο τμήμα του Τοχόκου. Όταν έγινε ο μεγάλος σεισμός, ο ξάδερφός μου είχε τελειώσει τη βάρδια του και βρισκόταν στο τρένο, επιστρέφοντας στο σπίτι του. Καθώς το τρένο είχε σταματήσει και επειδή βρισκόταν πολύ κοντά στη θάλασσα, πήγε τρέχοντας στο πλησιέστερο καταφύγιο και αφού πέρασε το τσουνάμι, κατάφερε και έφτασε στο σπίτι του με ωτοστόπ.

Ο ξάδερφός μου αυτός έχει μια κόρη που εργάζεται σε ένα νοσοκομείο το οποίο βρίσκεται κοντά στην παραλία. Αυτή η κόρη του, μας είπε ότι από τα παράθυρα του νοσοκομείου είδε το τσουνάμι να πλησιάζει και προσπάθησε να ξεφύγει με κάθε τρόπο. Το νοσοκομείο καταστράφηκε ολοσχερώς και αυτή μένει πια σε ένα καταφύγιο στην Επαρχία Ιμπαράκι.

Αυτός ο ίδιος ξάδερφός μου, έχει έναν εγγονό ο οποίος είναι περίπου δύο μηνών. Η μητέρα του μωρού είχε πάει στους γονείς της για να γεννήσει, οπότε ο γιος του ξαδέλφου μου (ο πατέρας του μωρού) ήταν μόνος του όταν έγινε ο σεισμός. Μόλις πέρασαν οι πρώτες μεγάλες δονήσεις βγήκε έξω και πήγε να πάρει το αυτοκίνητό του για να φύγει όμως εκείνη ακριβώς τη στιγμή είδε το έδαφος στο παρκινγκ να σκίζεται στα δύο από την επόμενη δόνηση. Τώρα πια, το ζευγάρι με το μωρό τους (και τους γονείς της κοπέλας) έχει βρει καταφύγιο σε ένα σπίτι στην πόλη που ζω εγώ –βρίσκονται μάλιστα αρκετά κοντά στο δικό μας σπίτι. «Αν ήταν μόνο ο σεισμός και το τσουνάμι, θα έκανα κουράγιο», μας είπε η κοπέλα όταν πήγαμε στο σπίτι που φιλοξενούνται για να δούμε το μωρό. «Όμως μετά το ατύχημα στο πυρηνικό εργοστάσιο, αναγκάστηκα να φύγω. Για μας δεν υπάρχει πρόβλημα, δε θα πάθουμε τίποτα. Όμως με τρόμαξε πολύ η ιδέα ότι το μωρό θα μπορούσε να εκτίθεται καθημερινά στη ραδιενέργεια, ένας Θεός ξέρει για πόσον καιρό».

Έγραψα παραπάνω ότι ο θείος μου ζει με τον εγγονό του. Ο εγγονός αυτός δούλευε παλιότερα στο πυρηνικό εργοστάσιο της Φουκουσίμα, όμως πρόπερσι, υπήρξε ένα πρόβλημα στο πυρηνικό εργοστάσιο του Κασιουαζάκι οπότε τον μετέθεσαν εκεί για να βοηθήσει στις επισκευές. Τώρα, έχει αποφασίσει να επιστρέψει στην παλιά του δουλειά. «Νομίζω ότι πρέπει να γυρίσω πίσω και να βοηθήσω», μας είπε και από τις 20 Μαρτίου εργάζεται ξανά στο κατεστραμμένο εργοστάσιο της Φουκουσίμα.

Όλοι μου οι συγγενείς κατάφεραν να βγουν αλώβητοι από αυτήν την τεράστια καταστροφή. Όμως όλοι τους χρειάστηκε να φύγουν από τα σπίτια τους. Δεν ξέρουν πότε θα καταφέρουν να επιστρέψουν και ακόμα και αν επιστρέψουν, πιθανότατα δε θα καταφέρουν να φυτέψουν ρύζι στους ορυζώνες τους φέτος.

Όταν πήγαινα στο δημοτικό, περνούσα όλα μου τα καλοκαίρια στη Φουκουσίμα, στο σπίτι του θείου μου. Πραγματικά μου σπαράζει την καρδιά ότι όλος ο κόσμος έχει ήδη συνδέσει τη Φουκουσίμα με αυτά τα τρομερά γεγονότα που συνέβησαν στο πυρηνικό εργοστάσιο. Όμως μέσα μου πιστεύω ότι δε θα αργήσει η μέρα που θα μπορέσω να κυνηγήσω ξανά πυγολαμπίδες και να πιάσω ξανά βατράχια στον ορυζώνα του θείου μου. Όπως έκανα τότε...

Τογιάμα Άτσουκο

(6) 3月16日 卒業式

私が働いているのは専門学校です。日本の学校は4月に始まり、3月に終わります。
3月14日は卒業式の予定でしたが、計画停電による電車網の混乱のため、16日に延期になりました。

今年の卒業生の半数近くが海外から来ている学生でした。そのうち、半分ぐらいが日本で働きたいと言っていました。しかし、この大地震と原子力発電所の事故でご家族が心配され、次々に帰国を決めました。
4月から来る予定だった外国人学生からもキャンセルが相次いでいます。

ある国の出身者は大使館に行けば、飛行機のチケットがすぐに手に入る、などという噂も飛び交いました。

卒業式は予定の参加者の半分ぐらいで、寂しいものでした。卒業式の最中に2度、地震がありました。
その後のパーティーには、買占めと計画停電の影響でピザもサンドイッチも用意できず、スナックだけしか出してあげられませんでした。
でも学生たちは皆、心から楽しんでくれました。国に帰る学生も「私は帰りたくないです。すぐに戻ってきます。」「日本は大丈夫だって言ってきます」と挨拶しました。

バングラデシュから来ている学生が最後にスピーチしました。
「ここにいる私たちは日本が、この学校が大好きです。日本は、今、本当に若い力を必要としている。外国人で帰る国のある人も、日本人の人も、できるなら今、日本で頑張ってほしい。僕はみんなと一緒に日本を守っていきたい」
そして「皆さんの時間を1分だけください。一緒に祈りましょう」とスピーチを結びました。
そこにいた全員が手を合せ、目を閉じました。被災者の方へ、それぞれの未来へ、祈る気持ちは皆同じだったと思います。

日本にいても他のどこかの国にいても、どの学生にも素晴らしい未来があるように、そして日本で今、つらい思いをしている人にも、と私も祈りました。

とおやまあつこ