(7) 21 Μαρτίου: Όμορφη Φουκουσίμα

Το σπίτι της μητέρας μου στο Ιουάκι

Η μητέρα μου κατάγεται από την πόλη Ιουάκι στην Επαρχία Φουκουσίμα και έχω συγγενείς που ζουν τόσο εκεί, όσο και στη διπλανή επαρχία, την Επαρχία Μιγιάγκι. Μια ξαδέρφη μου ζει στην πόλη Κεσενούμα, στην Επαρχία Μιγιάγκι και το σπίτι της παρασύρθηκε από το τσουνάμι· τώρα μένει με την κόρη της σε ένα από τα καταφύγια της περιοχής. Ο σύζυγός της ήταν στη δουλειά του την ώρα που χτύπησε το τσουνάμι και στην αρχή ήταν αγνοούμενος –ευτυχώς, βρέθηκε σώος τέσσερις μέρες αργότερα σε κάποιο άλλο καταφύγιο.

Η μεγάλη αδερφή της μητέρας μου, ζει ακόμα μόνη της στο Ιουάκι. Έχει μια κόρη που ζει κοντά της, όμως το σπίτι της κόρης αυτής κατέρρευσε μετά τον σεισμό οπότε η θεία μου πήγε πρώτα να μείνει σε κάποιο καταφύγιο και στη συνέχεια μετακόμισε στο σπίτι της άλλης της κόρης, στην Επαρχία Φουκούι.

Το σπίτι στο οποίο γεννήθηκε η μητέρα μου υπάρχει ακόμα –μένει εκεί ο μεγάλος της αδελφός, ο θείος μου. Αν και το σπίτι αυτό είναι κοντά στην παραλία, δεν καταστράφηκε από το τσουνάμι, όμως εξαιτίας της πιθανής μόλυνσης από ραδιενέργεια, ο θείος μου αναγκάστηκε να φύγει από το Ιουάκι και να πάει στον εγγονό του που μένει στην πόλη Νιιγκάτα. Παρόλα αυτά, θέλει να επιστρέψει στο Ιουάκι καθώς είχε πάντα πρόβλημα να κοιμηθεί οπουδήποτε αλλού εκτός από το σπίτι του.

Ο θείος μου αυτός έχει έναν γιο (τον ξάδερφό μου) ο οποίος ζει μαζί του. Είναι εισπράκτορας στα τρένα της εταιρείας Japan Railroad και συγκεκριμένα στο τμήμα του Τοχόκου. Όταν έγινε ο μεγάλος σεισμός, ο ξάδερφός μου είχε τελειώσει τη βάρδια του και βρισκόταν στο τρένο, επιστρέφοντας στο σπίτι του. Καθώς το τρένο είχε σταματήσει και επειδή βρισκόταν πολύ κοντά στη θάλασσα, πήγε τρέχοντας στο πλησιέστερο καταφύγιο και αφού πέρασε το τσουνάμι, κατάφερε και έφτασε στο σπίτι του με ωτοστόπ.

Ο ξάδερφός μου αυτός έχει μια κόρη που εργάζεται σε ένα νοσοκομείο το οποίο βρίσκεται κοντά στην παραλία. Αυτή η κόρη του, μας είπε ότι από τα παράθυρα του νοσοκομείου είδε το τσουνάμι να πλησιάζει και προσπάθησε να ξεφύγει με κάθε τρόπο. Το νοσοκομείο καταστράφηκε ολοσχερώς και αυτή μένει πια σε ένα καταφύγιο στην Επαρχία Ιμπαράκι.

Αυτός ο ίδιος ξάδερφός μου, έχει έναν εγγονό ο οποίος είναι περίπου δύο μηνών. Η μητέρα του μωρού είχε πάει στους γονείς της για να γεννήσει, οπότε ο γιος του ξαδέλφου μου (ο πατέρας του μωρού) ήταν μόνος του όταν έγινε ο σεισμός. Μόλις πέρασαν οι πρώτες μεγάλες δονήσεις βγήκε έξω και πήγε να πάρει το αυτοκίνητό του για να φύγει όμως εκείνη ακριβώς τη στιγμή είδε το έδαφος στο παρκινγκ να σκίζεται στα δύο από την επόμενη δόνηση. Τώρα πια, το ζευγάρι με το μωρό τους (και τους γονείς της κοπέλας) έχει βρει καταφύγιο σε ένα σπίτι στην πόλη που ζω εγώ –βρίσκονται μάλιστα αρκετά κοντά στο δικό μας σπίτι. «Αν ήταν μόνο ο σεισμός και το τσουνάμι, θα έκανα κουράγιο», μας είπε η κοπέλα όταν πήγαμε στο σπίτι που φιλοξενούνται για να δούμε το μωρό. «Όμως μετά το ατύχημα στο πυρηνικό εργοστάσιο, αναγκάστηκα να φύγω. Για μας δεν υπάρχει πρόβλημα, δε θα πάθουμε τίποτα. Όμως με τρόμαξε πολύ η ιδέα ότι το μωρό θα μπορούσε να εκτίθεται καθημερινά στη ραδιενέργεια, ένας Θεός ξέρει για πόσον καιρό».

Έγραψα παραπάνω ότι ο θείος μου ζει με τον εγγονό του. Ο εγγονός αυτός δούλευε παλιότερα στο πυρηνικό εργοστάσιο της Φουκουσίμα, όμως πρόπερσι, υπήρξε ένα πρόβλημα στο πυρηνικό εργοστάσιο του Κασιουαζάκι οπότε τον μετέθεσαν εκεί για να βοηθήσει στις επισκευές. Τώρα, έχει αποφασίσει να επιστρέψει στην παλιά του δουλειά. «Νομίζω ότι πρέπει να γυρίσω πίσω και να βοηθήσω», μας είπε και από τις 20 Μαρτίου εργάζεται ξανά στο κατεστραμμένο εργοστάσιο της Φουκουσίμα.

Όλοι μου οι συγγενείς κατάφεραν να βγουν αλώβητοι από αυτήν την τεράστια καταστροφή. Όμως όλοι τους χρειάστηκε να φύγουν από τα σπίτια τους. Δεν ξέρουν πότε θα καταφέρουν να επιστρέψουν και ακόμα και αν επιστρέψουν, πιθανότατα δε θα καταφέρουν να φυτέψουν ρύζι στους ορυζώνες τους φέτος.

Όταν πήγαινα στο δημοτικό, περνούσα όλα μου τα καλοκαίρια στη Φουκουσίμα, στο σπίτι του θείου μου. Πραγματικά μου σπαράζει την καρδιά ότι όλος ο κόσμος έχει ήδη συνδέσει τη Φουκουσίμα με αυτά τα τρομερά γεγονότα που συνέβησαν στο πυρηνικό εργοστάσιο. Όμως μέσα μου πιστεύω ότι δε θα αργήσει η μέρα που θα μπορέσω να κυνηγήσω ξανά πυγολαμπίδες και να πιάσω ξανά βατράχια στον ορυζώνα του θείου μου. Όπως έκανα τότε...

Τογιάμα Άτσουκο

(6) 3月16日 卒業式

私が働いているのは専門学校です。日本の学校は4月に始まり、3月に終わります。
3月14日は卒業式の予定でしたが、計画停電による電車網の混乱のため、16日に延期になりました。

今年の卒業生の半数近くが海外から来ている学生でした。そのうち、半分ぐらいが日本で働きたいと言っていました。しかし、この大地震と原子力発電所の事故でご家族が心配され、次々に帰国を決めました。
4月から来る予定だった外国人学生からもキャンセルが相次いでいます。

ある国の出身者は大使館に行けば、飛行機のチケットがすぐに手に入る、などという噂も飛び交いました。

卒業式は予定の参加者の半分ぐらいで、寂しいものでした。卒業式の最中に2度、地震がありました。
その後のパーティーには、買占めと計画停電の影響でピザもサンドイッチも用意できず、スナックだけしか出してあげられませんでした。
でも学生たちは皆、心から楽しんでくれました。国に帰る学生も「私は帰りたくないです。すぐに戻ってきます。」「日本は大丈夫だって言ってきます」と挨拶しました。

バングラデシュから来ている学生が最後にスピーチしました。
「ここにいる私たちは日本が、この学校が大好きです。日本は、今、本当に若い力を必要としている。外国人で帰る国のある人も、日本人の人も、できるなら今、日本で頑張ってほしい。僕はみんなと一緒に日本を守っていきたい」
そして「皆さんの時間を1分だけください。一緒に祈りましょう」とスピーチを結びました。
そこにいた全員が手を合せ、目を閉じました。被災者の方へ、それぞれの未来へ、祈る気持ちは皆同じだったと思います。

日本にいても他のどこかの国にいても、どの学生にも素晴らしい未来があるように、そして日本で今、つらい思いをしている人にも、と私も祈りました。

とおやまあつこ

(6) March 16: Graduation Ceremony

I haven’t mentioned it before but I work at a vocational school. In Japan, the schools open on April and they close on March. Our planned graduation ceremony was for March 14th but because of the rolling blackouts and the ongoing disorder in the train network, the date was postponed for March 16th.

Almost half of this year’s alumni were from abroad and among these, about half always said that after their graduation they wanted to stay and work in Japan. After the earthquake/tsunami disaster and the accident in the nuclear plant though, their families expressed great concern about such a prospect so one by one they started returning to their home countries. Almost the same happened with the students expected to start attending our school on April: more and more cancellations were coming in every day and rumors started circulating that people who went to their embassies for advice on what to do were promptly given aeroplane tickets so they could leave Japan immediately.

Because the planned number of participants was cut in half, the graduation ceremony gave out an air of sadness. Twice during the ceremony we felt the tremors of aftershocks and some of the students were alarmed but the teachers’ calmed and composed behavior alleviated their fears and at the party that followed, because of the shortage of available goods and because of the blackouts, we couldn’t offer the students something more substantial –like a pizza or a sandwich- so we had to make do only with snacks. All of these, though, didn’t bend the overall disposition of the students; they all seemed to truly enjoy the ceremony and even the ones who had to return to their countries greeted us saying “I don’t want to leave –I’ll be back soon” and “I will tell my compatriots that Japan is alright and that I will return”.

The concluding speech was given by a student from Bangladesh. “Each and every one of us who are here at this moment, love Japan and this school,” he said. “At this moment, Japan truly needs the power of the young people. If all of us, the foreigners who have to return to their homes and the Japanese, stay here instead and together try our best, we will manage to help this country. I, with everyone’s help, will protect Japan”. After that, he asked we should all keep a moment’s silence and pray for Japan. I think that at that moment, we all felt that this speech bonded us together –standing there, with our palms pressed together and with closed eyes, thinking about the victims of the disaster and about our future, we were all the same.

I can’t really know what everyone else wished or prayed for; my mind was filled with wishes for the future of these kids, be they here in Japan or abroad, and for the people who are suffering right here, right now.

Toyama Atsuko

(6) 16 Μαρτίου: Τελετή αποφοίτησης

Δεν το έχω αναφέρει πρωτύτερα, όμως εργάζομαι σε μια επαγγελματική σχολή. Στην Ιαπωνία, τα σχολεία ανοίγουν τον Απρίλιο και κλείνουν τον Μάρτιο και η τελετή αποφοίτησης στο σχολείο μας ήταν προγραμματισμένη για τις 14 Μαρτίου. Εξαιτίας, ωστόσο, των κυλιόμενων διακοπών του ρεύματος και του συνεχιζόμενου προβλήματος στα δρομολόγια των τρένων, αναβάλαμε την τελετή για τις 16 Μαρτίου.

Σχεδόν οι μισοί από τους αποφοίτους αυτής της χρονιάς ήταν από το εξωτερικό και από αυτούς, οι μισοί μας έλεγαν όλη τη χρονιά ότι μετά την αποφοίτησή τους, ήθελαν να μείνουν και να δουλέψουν στην Ιαπωνία. Όμως, μετά την καταστροφή από τον σεισμό και το τσουνάμι και μετά το ατύχημα στο πυρηνικό εργοστάσιο, οι οικογένειές τους εξέφρασαν έντονες ανησυχίες για μια τέτοια προοπτική με αποτέλεσμα να αρχίσουν ένας-ένας να επιστρέφουν στις χώρες τους. Σχεδόν το ίδιο έγινε και με τους μαθητές που επρόκειτο να εγγραφούν στο σχολείο μας από τον Απρίλιο: καθημερινά είχαμε όλο και περισσότερες ακυρώσεις, ενώ άρχισαν να κυκλοφορούν και φήμες ότι όσοι πήγαιναν στις πρεσβείες τους για να ζητήσουν βοήθεια, έπαιρναν αεροπορικά εισιτήρια για να φύγουν άμεσα από την Ιαπωνία.

Επειδή ο αριθμός των συμμετεχόντων είχε πέσει στο μισό, η τελετή αποφοίτησης απέπνεε έναν αέρα θλίψης. Δύο φορές κατά τη διάρκεια της τελετής αισθανθήκαμε τις δονήσεις των μετασεισμών και κάποιοι από τους μαθητές μας ανησύχησαν (ευτυχώς, η συμπεριφορά των δασκάλων τους καθησύχασε), ενώ στο πάρτι που ακολούθησε, εξαιτίας των ελλείψεων των διακοπών του ρεύματος, δεν μπορέσαμε να προσφέρουμε στους προσκεκλημένους ούτε μια πίτσα ή ένα σάντουιτς και έπρεπε να αρκεστούμε σε σνακ και ξηρούς καρπούς. Όλα αυτά, ωστόσο, δεν έκαμψαν τη διάθεση των παιδιών –όλοι τους έδειξαν να απολαμβάνουν πραγματικά την τελετή και ακόμα και εκείνοι που έπρεπε να επιστρέψουν στις χώρες τους, μας αποχαιρέτησαν λέγοντας «Δε θέλω να φύγω –θα επιστρέψω το συντομότερο» και «Θα πω στους συμπατριώτες μου ότι η Ιαπωνία είναι καλά και θα γυρίσω».

Τον αποχαιρετιστήριο λόγο της τελετής, τον έβγαλε ένας μαθητής από το Μπαγκλαντές. «Όλοι όσοι βρισκόμαστε εδώ μέσα, αγαπάμε την Ιαπωνία και το σχολείο αυτό», είπε. «Αυτή τη στιγμή, η Ιαπωνία χρειάζεται πραγματικά τη δύναμη των νέων ανθρώπων. Αν όλοι εμείς, οι ξένοι που θα γυρίσουμε στις χώρες μας και οι Ιάπωνες, μείνουμε εδώ και βάλουμε τα δυνατά μας, θα καταφέρουμε μαζί να βοηθήσουμε τη χώρα. Εγώ ο ίδιος, με τη βοήθεια όλων, θα προστατεύσω την Ιαπωνία». Όταν τελείωσε τον λόγο του, ζήτησε να κρατήσουμε ενός λεπτού σιγή και να προσευχηθούμε για την Ιαπωνία. Νομίζω ότι εκείνο το λεπτό, όλοι αισθανθήκαμε ότι ο λόγος του μας έφερε πολύ κοντά –καθώς στεκόμαστε με τις παλάμες ενωμένες και με τα μάτια κλειστά, καθώς σκεφτόμαστε τα θύματα της καταστροφής και το μέλλον μας, ήμασταν όλοι το ίδιο.

Δεν μπορώ να είμαι σίγουρη για το τι σκέφτονταν οι άλλοι· ο δικός μου νους ήταν γεμάτος από ευχές και σκέψεις για το μέλλον των παιδιών αυτών (εδώ στην Ιαπωνία ή στο εξωτερικό) και για το μέλλον των ανθρώπων που υποφέρουν εδώ και τώρα.

Τογιάμα Άτσουκο

(5) 3月14日 今日から計画停電が始まりました。

後から聞いて驚いたのですが、30代半ばの同僚達でさえ、停電の記憶がほとんどないと言うのです。
雷が落ちたり、台風で送電線が切れたことは何度かありました。しかし、その都度、数時間内で復旧されました。日本では電気や水道は安定的に供給されるライフラインなのです。

東京電力は日本社会（関東を中心とした）を保つために良い仕事をしてきたということです。
資源がない日本、水力発電と火力発電、そして原子力発電を併用しながらクリーンエネルギーによる安定的な供給を目指しているのが現状です。
東京電力の失策は、原子力発電の安全性ばかりを強調してきたこと、供給される電力量のうちどのぐらい、原子力発電に依存しているかを敢えて伝えてこなかった点にあると私は考えています。

さて、計画停電は地域分けをして地域ごとに3時間程度の停電を行う、ただし、電力の受給状態によっては実施しないと言うものでした。
鉄道には通常の供給ルートとは違う供給がされているようですが、病院、公共施設は一般の供給方法が実施されているようです。商店やレストランも計画停電に合わせて営業時間を設定しています。

私の家の地域では初日は実施なし、2日目は実施、3日目は2回実施予定中1回、4日目も1回実施でした。いずれも1時間程度だったそうです。

勤務先では初日から3日目まで実施されませんでした。
同僚などは自宅も1度も実施されておらず、「やるって言ったらやってくれないと困る。うちの子供なんか、どうせやらないんだからともう馬鹿にしている」と愚痴っていました。
私は予定していても停電にならなくて良かった、と思っていたので、ちょっと驚きました。こんな場合でも、日本人にとっては言ったことを実行することの方が大切なのでしょうか。

4日目は職場でも確実に実施されると報道されましたが、ほとんどの職員が信じていませんでした。しかし、近隣の店舗が予定時間の1時間前から閉店し始めるのを見て準備を始めました。特にエレベーターとパソコンのサーバーは動作中に止まってしまうと危険です。
私にはもう一つ、気になることがありました。それはトイレです。職場のトイレはセンサーフラッシュです。電気による給水ではありませんが、停電になったら流すことが出来なくなります。こんなところまで電気を使っていたんだ、とあらためて考えさせられました。

あって当たり前のものがなくなる時は、なくなってから気づくことが多いものです。
オール電化の家庭では、停電になると何もできなくなります。携帯電話も電池が終われば、役に立ちません。ＩＰ電話やインターネットも使えないのです。

もう一つ、今回の停電で気になったことがあります。
私の家は米軍の厚木基地から直線距離で2キロメートルぐらいのところにあります。基地が停電するわけには行かないのではないでしょうか。同じ市に住む同僚に聞くと「基地には自家発電があるに決まってるよ」
そうかなぁ、あれだけの規模を賄える自家発電設備があるんだろうか。私は懐疑的です。
基地の正門に近い地域に住む人が、自分の地区名が計画停電のリストにないので問い合わせました。するとその地区は計画停電から除外されていると返答がありました。市役所の人はそれしか言わなかったそうですが、この事実は私の疑問に対する答えではないでしょうか。

とおやまあつこ

(5) March 14: The rolling blackouts start today

It might sound hard to believe but I’ve heard from coworkers (in their mid-30s, no less) that they don’t remember ever having to face a power outage. There have been occasions when due to lightning or typhoon, power lines had been cut but in those cases, power had been restored within a few hours. In Japan, electric power and water, the so called “lifelines” are supposed to be something you can always rely upon. The Tokyo Electric Power Company, one of the most important Japanese companies in the Kanto area, had always been a reliable company providing the electricity needed for this area.

In a country like Japan where resources are scarce, the required power comes from hydroelectric plants, thermal power plants and nuclear power plants combined with some clean energy installations; under normal conditions, this planning ensures a steady production of power that covers the country’s needs. In my opinion, Tokyo Electric Power Company’s main mistakes were that up until now, they were always advertising how safe the power plants are and that they never explained to us how much we rely on those plants for the electricity that we need.

Anyway, the blackouts are going to have three-hour duration and they will be area specific; each area will have a three-hour blackout and then the next area will follow. The Tokyo Electric Power Company, however, said that the enforcement of the blackouts will depend on the power demands. Except for the trains that will be forced to change their normal routes and schedules, other important functions of our society (hospitals, public facilities etc.) will keep on operating as usual but shops, restaurants etc. will have to try and match their business hours to the planned blackouts.

My house is in an area that didn’t have any blackouts on the first day, had one on the second day, was supposed to have two on the third day (but only one happened) and had also one on the fourth day. All the blackouts we had to go through lasted for one hour. In my place of work (in Kawasaki), we went through the first three days without any blackouts. One of my colleagues (who also had only one blackout enforced in the area where her house is), was complaining “For me the problem is that they say we are going to have a blackout and then we don’t. Now, even my children don’t believe them when they say that the power is going to go off!” Personally, I felt that the planned blackouts not happening was a good thing but the people’s reaction surprised me. I guess, even under circumstances such as these, it’s important for the Japanese people to feel that if something is planned to happen, it should happen.

In the fourth day, although we had information that the planned blackout would certainly occur, most of my colleagues didn’t really believe it. But I saw that the shops in the neighborhood around our office started closing preparations about one hour before the scheduled blackout; of particular importance in these cases is to stop the operation of elevators and computer servers. For me, though, what was especially worrisome was the toilet: in our office, the toilets have a sensor triggered flush system so if there is no power, the water doesn’t run. Again, it dawned on me how much we rely on power for our everyday needs.

Only when we lose the things we consider ordinary and common, we understand how many they are. In our all-electric homes and workplaces, a power outage makes everything halt; even our cell-phones’ batteries eventually die out and they stop being useful and the same goes for IP-phones and the Internet. This entire situation with the blackouts made electricity a matter for concern.

My house is very close to the Atsugi American military base – about 2 kilometers as the crow flies- and I saw that the base never faced power outages. So I asked some coworker who also lives in our city (and thus, close to the base’s gate) why this is so and he replied “Well, the base surely has generators for such occasions”. I was still not convinced, though; the base is a huge installation and I couldn’t believe that they have generators big enough to power all this. The next day, his wife who hadn’t seen their area in the blackouts list, went to the city hall to ask why it was so. The city hall clerk’s sole reply was “Your area is not in the list” so I guess this answers my question too.

Toyama Atsuko

(5) 14 Μαρτίου: Αρχίζουν οι διακοπές ρεύματος

Μπορεί να ακουστεί παράξενο, όμως άκουσα συναδέλφους μου (και μάλιστα ηλικιών 30 και), να λένε ότι δε θυμούνται να έχουν ζήσει ποτέ μπλακάουτ. Υπάρχουν περιπτώσεις που, εξαιτίας κάποιου κεραυνού ή κάποιου τυφώνα, κόβονται ορισμένα καλώδια και γίνεται διακοπή ρεύματος, όμως στις περιπτώσεις αυτές η διακοπή αποκαθίσταται σε μερικές ώρες το πολύ. Στην Ιαπωνία, το ρεύμα και το νερό –αυτά δηλαδή που είναι απαραίτητα για τη ζωή μας- είναι κάτι στο οποίο έχουμε μάθει να στηριζόμαστε 100%. Η Εταιρεία Ηλεκτρισμού του Τόκιο, μια από τις σημαντικότερες ιαπωνικές εταιρείες του Κάντο, ήταν πάντα αξιόπιστη από αυτή την άποψη και ποτέ δε μας έλειψε το ρεύμα που χρειαζόμαστε.

Σε μια χώρα όπως η Ιαπωνία, όπου οι φυσικοί πόροι είναι ελάχιστοι, η ενέργεια που χρησιμοποιούμε προέρχεται από υδροηλεκτρικά εργοστάσια, από θερμικά εργοστάσια και από πυρηνικά εργοστάσια, σε συνδυασμό με κάποιες μονάδες καθαρής ενέργειας –κάτω από κανονικές συνθήκες, ο σχεδιασμός αυτός εξασφαλίζει μια σταθερή παραγωγή ενέργειας που καλύπτει τις ανάγκες της χώρας. Κατά τη γνώμη μου, τα δύο μεγάλα λάθη της Εταιρείας Ηλεκτρισμού του Τόκιο, ήταν ότι ως τώρα διαφήμιζε πάρα πολύ πόσο ασφαλή είναι τα πυρηνικά εργοστάσια και ότι ποτέ δε μας εξήγησε πόσο στηριζόμαστε στα εργοστάσια αυτά για να καλύψουμε τις ανάγκες μας.

Όπως και να ‘χει, οι διακοπές ρεύματος πρόκειται να έχουν διάρκεια τριών ωρών και θα εξαρτώνται από την περιοχή· κάθε περιοχή θα έχει μια τρίωρη διακοπή και στη συνέχεια η διακοπή θα μεταφέρεται στην επόμενη περιοχή. Η Εταιρεία Ηλεκτρισμού του Τόκιο, ωστόσο, είπε ότι η εφαρμογή των διακοπών θα εξαρτάται από τις απαιτήσεις σε ρεύμα. Εκτός από τα τρένα που θα αναγκαστούν να λειτουργούν με διαφορετικά δρομολόγια και διαφορετικά ωράρια, οι άλλες σημαντικές για τη ζωή μας υπηρεσίες (νοσοκομεία, δημόσιές υπηρεσίες και χώροι κ.λπ.) θα συνεχίσουν να λειτουργούν κανονικά –τα καταστήματα και τα εστιατόρια όμως, θα πρέπει να προσπαθήσουν να ταιριάξουν τις ώρες λειτουργίας τους με τις προγραμματισμένες διακοπές.

Το σπίτι μου είναι σε μια περιοχή που δεν είχε διακοπές την πρώτη μέρα, είχε μόνο μία τη δεύτερη, υποτίθεται ότι θα είχε δύο την τρίτη (αλλά έγινε μόνο η μία) και είχε άλλη μια την τέταρτη. Όλες αυτές οι διακοπές, διήρκεσαν για μια ώρα. Στη δουλειά μου (στο Καουασάκι), τις τρεις πρώτες ημέρες δεν είχαμε καθόλου διακοπές –μια συνάδελφός μου (στο σπίτι της οποίας επίσης είχαν μόνο μια διακοπή), παραπονιόταν ότι «Το πρόβλημα μου είναι ότι λένε πως θα κάνουν διακοπές και δεν τις κάνουν. Τώρα πια, ούτε τα παιδιά μου δεν τους πιστεύουν όταν λένε ότι θα κοπεί το ρεύμα!» Προσωπικά αισθανόμουν ότι το να μη γίνονται οι προγραμματισμένες διακοπές είναι καλό, όμως ομολογώ ότι η αντίδραση των ανθρώπων με εξέπληξε. Φαντάζομαι ότι, ακόμα και κάτω από αυτές τις συνθήκες, είναι σημαντικό για τους Ιάπωνες να αισθάνονται ότι αν κάτι είναι προγραμματισμένο πρέπει να γίνεται.

Την τέταρτη μέρα, αν και είχαμε πληροφορηθεί ότι η διακοπή θα γίνει σίγουρα, οι περισσότεροι από τους συναδέλφους μου δεν το πήραν και πολύ στα σοβαρά. Είδα όμως ότι τα καταστήματα στη γειτονιά γύρω από το γραφείο μας άρχισαν να προετοιμάζονται για κλείσιμο περίπου μια ώρα πριν την προγραμματισμένη διακοπή· στις περιπτώσεις αυτές, το πιο σημαντικό είναι να σταματήσουν να λειτουργούν τα ασανσέρ και οι σέρβερ των δικτύων υπολογιστών. Εγώ, ωστόσο, θεώρησα πολύ ανησυχητικό το θέμα των τουαλετών: στο γραφείο μας, τα καζανάκια στις τουαλέτες λειτουργούν με φωτοκύτταρο, πράγμα που σημαίνει ότι αν δεν υπάρχει ρεύμα, δεν υπάρχει και νερό. Και για μια ακόμα φορά, συνειδητοποίησα πόσο στηριζόμαστε στο ρεύμα για τις καθημερινές μας ανάγκες.

Μόνο όταν χάνουμε τα πράγματα που θεωρούμε συνηθισμένα και καθημερινά αντιλαμβανόμαστε πόσα είναι. Στα σπίτια και τα γραφεία μας, που τα πάντα λειτουργούν με ρεύμα, μια διακοπή κάνει τα πάντα να σταματήσουν –ακόμα και οι μπαταρίες των κινητών μας κάποτε τελειώνουν με αποτέλεσμα τα τηλέφωνα να αχρηστεύονται και το ίδιο συμβαίνει με τα τηλέφωνα ΙΡ και με το Ίντερνετ. Όλη η κατάσταση με τις διακοπές, μετέτρεψε τον ηλεκτρισμό από ευκολία σε ανησυχία.

Το σπίτι μου βρίσκεται πολύ κοντά στην αμερικανική στρατιωτική βάση Ατσούγκι –σε ευθεία γραμμή, η απόσταση είναι περίπου δύο χιλιόμετρα- και πρόσεξα ότι εκεί δεν είχαν ποτέ διακοπές ρεύματος. Ρώτησα έναν συνάδελφό μου που μένει κι αυτός στην περιοχή μας (κοντά στην πύλη της βάσης) και η απάντησή του ήταν «Η βάση πρέπει σίγουρα να έχει γεννήτριες για τέτοιες περιπτώσεις», όμως η απάντηση δε με κάλυψε· η βάση είναι μια τεράστια εγκατάσταση και δεν μπορούσα να πιστέψω ότι έχουν γεννήτριες τόσο μεγάλες που να μπορούν να καλύψουν τα πάντα. Την επόμενη μέρα, η γυναίκα του, η οποία δεν είδε την περιοχή στον κατάλογο των διακοπών, πήγε στο δημαρχείο για να ρωτήσει γιατί συνέβαινε αυτό. Η απάντηση του υπαλλήλου ήταν απλώς «Η περιοχή σας δεν είναι στον κατάλογο» και αυτό μάλλον απαντάει και στη δική μου ερώτηση.

Τογιάμα Άτσουκο

(4) ３月１２-１３日 帰宅困難者と買占め

東京直下型の地震が起きたら、交通網の分断により自宅に帰ることが出来なくなる帰宅困難者は650万人に昇ると予想されていました。今回の震源は三陸沖だったため、ここまでの数ではなかったとは思いますが、土曜日の朝、東京を離れる電車の中は仕事帰りの人で一杯でした。スーツ姿にヘルメットをかぶった人、前日、買った非常食を入れたコンビニ袋を手にした人、でも表情には家に帰れると言う安堵感がありました。

大地震の直後の土曜日には私も自分の家に帰れた安心感と復興への期待を感じていました。
日曜日も電車は正常に動いていませんでしたが、良い天気で、私もデパートへ出かける気分になりました。デパートは通常営業し、買い物客の様子もいつもの日曜日と変わりありませんでした。
大震災の後だと感じたのは、エレベーターに乗るとき、途中で地震があって止まらないだろうか、と少し不安になったことぐらいでしょうか。

用事が終わろうとする頃、店内放送がありました。「ただいま、地震がありました。当店の建物は安全です。」地震には気づきませんでしたが、かえってまだ非常時だ、と不安になり、非常口を確認しながら、家へと向かいました。

道路はいつもより空いていたのですが、ガソリンスタンドにだけ車の列が出来ていました。その時は理由が良くわかりませんでした。
帰宅後、友人と近くのスーパーに行ったとき、初めて理由が分かりました。
スーパーからはパンと水、牛乳、インスタントラーメン、お米といったものが消えていたのです。普段、日本のスーパーで空っぽの棚を見ることはほとんどありません。買占めが起きていたのです。

土曜日から電力不足は報道されていましたが、日曜日、東京電力が計画停電を実施することを発表しました。私は電車網のことは心配でしたが、ガソリンや食品の心配はしていませんでした。でも地震や停電という非常事態に食料やガソリンを確保しておきたがる人がたくさんいたのです。こういう消費行動は理解できますが、私はするつもりはありませんでした。

しかし、空っぽの棚とレジに並ぶ品物でいっぱいのカートを見ると自分も何か買っておかなくてはいけない気持ちになってきます。この心理が買占めを呼ぶのでしょう。

レジやガソリンスタンドに並ぶ人々を見ていると、物不足を経験した世代、小さな子供のいる家族に切迫感が強いことはよくわかります。
しかし、私のように「パンがないのよ」と言う言葉に惑わされて、パンを見たら要らなくても買ってしまうケースも多いのです。
いつもは昼ごはんを外で食べるサラリーマンも早朝からパン屋さんでランチを買います。そうすると、お昼休み、コンビニにもパン屋さんに行くとパンやカップ麺がないと言う状況が出来るわけです。
地震の影響が全くなかった関西でも直後から買占めが始まったと友達から聞きました。

地震直後、在庫は充分あったはずです。でも、人々の消費行動が変わってしまい、部分的に物不足が起きてしまう。そのうちに、被災による生産活動の遅れ、減少、そして流通の乱れが起こり、本当に必要な人に必要なものが届かない状態になってしまいました。

商店には被災地への供給のため、品薄になっています、との張り紙があります。
石油連盟は、不要不急の給油を控えることが、被災者の支援になると新聞広告を出しました。
人々も、パンもお米も次の日でも買えることがわかり、買占め行動はおさまってきました。

日本人は安全と安心はただで手に入るものだと考えていました。世界全体で見たときには、公共サービスや社会システムの機能に大きな信頼を持っている国民だと言えるでしょう。
しかし、阪神淡路大地震、9.11、また社会保険システムの問題を経験し、自己責任と言う意識が芽生えつつあります。

もちろん、自分の安心と安全は自分で守るという意識は大切です。
一方で従来の日本の社会システムは近隣の人同士の助け合いの精神から生まれたものです。

今、それをもう一度、活かす時が来ているのではないでしょうか。

とおやまあつこ

(4) March 12-13: Stranded commuters returning –and buying-up

By my estimate, in the case of an earthquake happening directly beneath Tokyo, the disruption of traffic would result to 6, 5 million people not being able to return to their homes. Since this time the earthquake’s epicenter was in the sea outside Sanriku, I believe the number wasn’t that big. On Saturday morning, the trains leaving Tokyo were marginally full of people coming back from the workplaces where they had been stranded last night. People in suits wearing helmets and carrying bags filled with emergency provisions they had bought the day before from supermarkets and convenient stores, were returning home with a sense of relief on their faces. I knew their feelings; that was how I too was feeling that Saturday, the day after the big earthquake. I returned home with a feeling of security and the hope that things will start getting better.

Since on Sunday the trains hadn’t yet returned to their normal operation, and since the weather was good, I felt like a visit to the local department store. It’s a big store and everything (store and customers) was business as usual; what you’d normally expect on any Sunday. Since the memory of the big earthquake was still fresh though, when I took the elevator I had a worrying feeling that an aftershock might hit and that the elevator’s mechanism might not stop the cabin as it was supposed to. While I was doing my chores, I heard from the shop’s PA system “Right now, there was an earthquake. This building is safe so please, don’t be alarmed”. I hadn’t noticed this earthquake but the day was not a normal day so I did get a little worried; I confirmed I knew where the shop’s emergency exits were and I headed for home.

While returning home, I noticed that although the expressway had less traffic than usual, the gas stations had long queues of cars waiting to fill up. At that time, I couldn’t quite understand why; it was only later, when I went with a friend from the neighborhood to the local supermarket that it made sense. Things like bread, water, milk, instant ramen noodles and rice had disappeared from the supermarket’s shelves, a very rare occurrence in Japan, where supermarkets almost never run out of stock. People were buying-up.

From Saturday there had been shortages in electric power so the Tokyo Electric Power Company announced on Sunday that they will start enforcing planned rolling blackouts. Personally, my concern was for the operation of the train network; I wasn’t worrying much about gasoline and provisions. Apparently though, most people weren’t sharing my view; the earthquake and the possibility of power outages combined with shortages in provisions and gasoline, created for many people the urge to buy-up and stock anything they could find. I could understand how they felt and I had no intention to do the same. Still, the sight of the empty shelves and the long queues at the supermarket’s cash registries with carts filled to the brim, made me feel the urge to go and pick up a few more things. This is what is called “hoarding”, isn’t it?

These long queues in the supermarket and the gas stations, made me understand how the post-war generation who lived through an era of great shortages or how the families with small children might feel, how strong their sense of urgency must be. Up until now, the phrase “there is no bread” didn’t mean much to me; many times I had bought bread even if I didn’t really need it. Most company employees in Japan buy their lunch from some bakery or some convenient store during their lunch break –some even buy their breakfast from these stores. Seeing these store shelves empty of things like bread and instant ramen noodles made me realize the meaning of the word “shortage” and the severity of the situation.

A friend told me something interesting: this kind of compulsive buying-up doesn’t only happen here, in the eastern side of Japan but also in Kansai, an area not affected by the disaster. Immediately after the earthquake, the shops’ shelves were probably full. But because the people’s consumer behavior changed, we experienced this partial shortage of things. Also, because in the disaster stricken areas production of goods was halted or decreased and because there were big problems in the distribution channels, people who really needed some of these things hadn’t access to them. So, many stores had already boxed provisions for these areas; this was obvious from the stickers on the boxes. The Petroleum Association of Japan went a step further: they put an advertisement in the newspapers asking people to be more moderate in their fuel consumption for the benefit of the people in the disaster stricken areas. Eventually, though, people understood that buying the bread and rice they needed for the next day was enough and the buying-up lessened.

All these made me think that the Japanese people have the tendency to think that security and safety come for free. In the aftermath of the Great Kobe Earthquake, 9/11 and the problem with the social security system, we started realizing that we need to develop a sense of self-responsibility; we still rely on the state and the services and facilities provided by our society and our social system but we tend to think that we have to be able to protect ourselves and our family. This has made us forget that the spirit that lies in the heart of the existing social system in Japan is a spirit of relying on our neighbor, of cooperation and mutual help, of feeling that the person next to us is a comrade and a companion.

Maybe now it’s the time to remember this spirit and, once again, built on it?

Toyama Atsuko

(4) 12-13 Μαρτίου: Επιστροφή –και υπερκατανάλωση

Βάσει της προσωπικής μου εκτίμησης, αν γίνει ένας σεισμός με επίκεντρο ακριβώς κάτω από το Τόκιο, η διακοπή της κυκλοφορίας θα έχει σαν αποτέλεσμα 6,5 εκατομμύρια εργαζόμενοι να μην μπορέσουν να επιστρέψουν στα σπίτια τους. Καθώς αυτή τη φορά το επίκεντρο του σεισμού ήταν στη θάλασσα έξω από το Σανρίκου, έχω την εντύπωση ότι ο αριθμός δεν ήταν τόσο μεγάλος. Το πρωί του Σαββάτου, τα τρένα που έρχονταν από το Τόκιο ήταν οριακά γεμάτα από ανθρώπους που επέστρεφαν από τις δουλειές τους στις οποίες είχαν διανυκτερεύσει. Απλοί, καθημερινοί άνθρωποι με κοστούμια –αλλά και κράνη- κρατώντας σακούλες γεμάτες προμήθειες που είχαν αγοράσει την προηγούμενη μέρα, επέστρεφαν στα σπίτια τους, έχοντας στο πρόσωπό τους ζωγραφισμένη μια αίσθηση ανακούφισης. Καταλάβαινα πολύ καλά πώς αισθάνονταν· το ίδιο αισθανόμουν κι εγώ εκείνο το Σάββατο, την ημέρα του μεγάλου σεισμού. Γύρισα στο σπίτι μου νιώθοντας ασφάλεια και ελπίδα ότι τα πράγματα θα άρχιζαν να βελτιώνονται.

Καθώς την Κυριακή δεν είχε αποκατασταθεί πλήρως η λειτουργία των τρένων και καθώς ο καιρός ήταν καλός, είπα να πάω μια βόλτα στο πολυκατάστημα της περιοχής μου· είναι ένα μεγάλο πολυκατάστημα και τα πάντα (τόσο το ίδιο το κατάστημα όσο και η κίνηση των πελατών), έδειχναν φυσιολογικά –αυτό που θα περίμενε κανείς μια οποιαδήποτε Κυριακή. Παρόλα αυτά, η ανάμνηση του μεγάλου σεισμού ήταν πολύ φρέσκια και όταν πήρα το ασανσέρ, αισθάνθηκα μια ανησυχία ότι μπορεί να γίνει κάποιος μετασεισμός και ότι μπορεί ο μηχανισμός του ασανσέρ να μην το σταματήσει όπως θα έπρεπε. Κάποια στιγμή, ενώ τριγύριζα κάνοντας τις δουλειές μου, άκουσα από τα μεγάφωνα του καταστήματος μια φωνή να ανακοινώνει «Μόλις έγινε ένας σεισμός. Το κτήριο είναι ασφαλές –μην ανησυχείτε». Δεν τον είχα καταλάβει αυτόν τον σεισμό όμως επειδή δεν επρόκειτο για μια συνηθισμένη μέρα ανησύχησα και, αφού τσέκαρα πού βρίσκονταν οι έξοδοι κινδύνου του καταστήματος, πήρα τον δρόμο της επιστροφής.

Στη διαδρομή πρόσεξα ότι, παρόλο που ο αυτοκινητόδρομος δεν είχε τη συνηθισμένη του κίνηση (για Κυριακή), τα βενζινάδικα είχαν τεράστιες ουρές από αυτοκίνητα που περίμεναν να γεμίσουν. Εκείνη τη στιγμή δεν κατάλαβα γιατί –το κατάλαβα αργότερα, όταν πήγα μαζί με μια γειτόνισσα και φίλη στο σούπερ-μάρκετ της περιοχής: τα ράφια του σούπερ-μάρκετ ήταν άδεια από βασικά τρόφιμα όπως το ψωμί, το νερό, το γάλα, τα στιγμιαία νουντλς ράμεν και το ρύζι. Η εικόνα αυτή είναι πολύ παράξενη για τα δεδομένα της Ιαπωνίας όπου τα ράφια των σούπερ-μάρκετ δεν αδειάζουν σχεδόν ποτέ. Αυτό που συνέβαινε ήταν ότι ο κόσμος είχε αρχίσει να αγοράζει πολύ περισσότερα αγαθά από όσα χρειαζόταν.

Από το Σάββατο είχε αρχίσει να υπάρχει πρόβλημα με το ρεύμα στο Τόκιο, οπότε η Εταιρεία Ηλεκτρισμού του Τόκιο ανακοίνωσε την Κυριακή ότι θα ξεκινήσει να εφαρμόζει προγραμματισμένες κυλιόμενες διακοπές ρεύματος. Προσωπικά, αυτό που με απασχολούσε ήταν η λειτουργία των τρένων· δεν ανησυχούσα ιδιαίτερα για τη βενζίνη ή τις προμήθειες σε τρόφιμα. Φαίνεται όμως ότι πολύς κόσμος δε συμμεριζόταν τις ανησυχίες μου –ο σεισμός και η προοπτική των διακοπών του ρεύματος, σε συνδυασμό με τις ελλείψεις αγαθών και βενζίνης, προκάλεσαν σε πολλούς την τάση να αγοράσουν όσο περισσότερα πράγματα μπορούσαν και να τα αποθηκεύσουν στα σπίτια τους. Μπορούσα να καταλάβω πώς αισθάνονταν, όμως δε σκόπευα να κάνω το ίδιο· παρόλα αυτά, βλέποντας όλα εκείνα τα άδεια ράφια και τις τεράστιες ουρές με τα γεμάτα καρότσια στα ταμεία του σούπερ-μάρκετ, αισθάνθηκα κι εγώ την ανάγκη να πάω να πάρω μερικά ακόμα πράγματα. Αυτό είναι που λέμε «υπερκατανάλωση», έτσι δεν είναι;

Αυτές οι ουρές στο σούπερ-μάρκετ και στα βενζινάδικα, με έκαναν να καταλάβω πώς πρέπει να αισθάνονταν οι άνθρωποι της γενιάς του πολέμου, οι άνθρωποι δηλαδή που έζησαν την εποχή των μεγάλων στερήσεων, καθώς και οι άνθρωποι που έχουν οικογένειες με μικρά παιδιά –οι άνθρωποι αυτοί πρέπει να έχουν μια τρομερή αίσθηση πίεσης. Μέχρι τώρα, για μένα, η φράση «δεν υπάρχει ψωμί», δε σήμαινε και πολλά πράγματα –πολλές φορές έχω αγοράσει ψωμί ακόμα και αν δεν το χρειαζόμουν πραγματικά. Οι περισσότεροι υπάλληλοι εταιρειών στην Ιαπωνία, αγοράζουν το μεσημεριανό τους φαγητό από κάποιον φούρνο ή κάποιο μίνι-μάρκετ την ώρα που έχουν το διάλειμμά τους –μερικοί αγοράζουν ακόμα και το πρωινό τους από τα μαγαζιά αυτά. Βλέποντας τα ράφια των μαγαζιών αυτών άδεια από πολύ βασικά πράγματα όπως το ψωμί και τα στιγμιαία νουντλς, συνειδητοποίησα τι σημαίνει η λέξη «έλλειψη» και τη σοβαρότητα της κατάστασης.

Μια φίλη μου, μου είπε κάτι ενδιαφέρον: αυτή η μανιακή κατανάλωση δε συμβαίνει μόνο εδώ, στην ανατολική πλευρά της Ιαπωνίας αλλά και στο Κανσάι, μια περιοχή που δεν πλήγηκε καθόλου από την καταστροφή. Αμέσως μετά τον σεισμό, τα ράφια των καταστημάτων ήταν, πιθανότατα, γεμάτα. Όμως επειδή η καταναλωτική συμπεριφορά των ανθρώπων άλλαξε, βιώσαμε αυτή την περιστασιακή έλλειψη αγαθών. Επίσης, επειδή η παραγωγή στις περιοχές που πλήγηκαν από τον σεισμό σταμάτησε ή μειώθηκε και επειδή υπάρχουν μεγάλα προβλήματα με τις μεταφορές και τα δίκτυα διανομής, οι άνθρωποι που πραγματικά χρειάζονται ορισμένα από τα αγαθά αυτή δεν μπορούν να τα έχουν. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα, πολλά μαγαζιά να πακετάρουν αγαθά και να τα στέλνουν στις πληγείσες περιοχές· είδα με τα μάτια μου τέτοιες κούτες με αυτοκόλλητα που έλεγαν ότι έχουν προορισμό το Τοχόκου. Η Ένωση Πετρελαίου της Ιαπωνίας, έκανε κάτι περισσότερο: έβαλε στις εφημερίδες μια πληρωμένη καταχώρηση που ζητούσε από το κοινό να είναι πιο φειδωλό στην κατανάλωση των καυσίμων ώστε να ωφεληθούν οι άνθρωποι στις πληγείσες περιοχές. Τελικά, βέβαια, ο κόσμος κατάλαβε ότι δε χρειαζόταν να αγοράζει περισσότερο ρύζι ή ψωμί από όσο χρειάζεται για την επόμενη μέρα και η υπερκατανάλωση αυτή μειώθηκε.

Όλα αυτά με έκαναν να σκεφτώ ότι οι Ιάπωνες έχουμε την τάση να πιστεύουμε ότι η αίσθηση της ασφάλειας είναι δωρεάν. Μετά τον μεγάλο σεισμό του Κόμπε, την 11η Σεπτεμβρίου και το πρόβλημα με το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, αρχίσαμε να αντιλαμβανόμαστε την ανάγκη να αναλάβουμε τις ευθύνες μας ατομικά· ακόμα στηριζόμαστε πολύ στο κράτος και τις υπηρεσίες που μας παρέχει η κοινωνία μας και το σύστημά μας, όμως διαμορφώσαμε μια αντίληψη ότι πρέπει εμείς οι ίδιοι να προστατεύουμε τον εαυτό μας και την οικογένειά μας. Αυτό, μας έκανε να ξεχάσουμε ότι το πνεύμα που βρίσκεται στη βάση του κοινωνικού μας συστήματος εδώ στην Ιαπωνία, είναι ένα πνεύμα στήριξης στον γείτονά μας, ένα πνεύμα συνεργασίας και αλληλοβοήθειας και μια αίσθηση ότι ο άνθρωπος που είναι δίπλα μας είναι σύντροφος και συνοδοιπόρος.

Μήπως τώρα ήρθε η ώρα να θυμηθούμε το πνεύμα αυτό και να το χρησιμοποιήσουμε σαν θεμέλιο για να χτίσουμε ξανά;

Τογιάμα Άτσουκο

(3) ３月１１日 世界中の皆さんへ

地震から１０日が経とうとしています。
この間、たくさんの励まし、ご心配をいただき、本当にありがとうございます。
また原子力発電所事故の件では、ご心配をかけ、本当に申し訳ありません。

私は東京の隣の神奈川県に住み、神奈川県川崎市で働いている普通の日本人です。

地震の日からのことを一人の日本人がどう感じているかを伝えたいと思います。

3月11日
地震の日、私のいた建物も大きく揺れました。
震源が東北、宮城県沖と知った時には正直、安心しました。
神奈川県と宮城県は400㎞ほど離れているからです。
ですが、神奈川県でも揺れは大きく、とても長く感じました。
その後も余震が続き、関東と東北の電車は全て止まり、電話も通じにくくなりました。
ニュースでは大きな津波が来る、来た、と混乱が続いています。
金曜日の午後でした。外に出てみると、近くの駅には人が溢れ、公衆電話には長い列が出来ていました。緊急の時は公衆電話が一番つながりやすいのです。
商店は次々とシャッターを降ろし、スーパーやコンビニからはすぐに食べられるパンやおにぎりがどんどんなくなっていきました。近くのホテルもすぐに満室になりました。

私も１００回ぐらい電話をかけて、やっと家族につながり、無事を確認できました。
その夜はとうとう電車は動かず、私は上司の家に泊めてもらいました。同僚の多くは職場に泊りました。
また早めに帰った人は７時間歩いて家に着いたそうです。

上司の家までは普段は車で25分ですが、この日は3時間かかりました。布団に入ってからも何度か地震を感じました。しかし、その夜はまだ、関東では数日すれば普通の状態に戻る、と信じていました。

とおやまあつこ